Geschiedenis van Almoradí

De geschiedenis van Almoradí is nauw verbonden met de rivier Segura en de vruchtbare landbouwvlakte van de Vega Baja, in het zuiden van de provincie Alicante. Iberische en Romeinse bewoners gebruikten het gebied al voordat tijdens de islamitische periode een uitgebreid irrigatielandschap ontstond. In 1583 verwierf Almoradí bestuurlijke zelfstandigheid ten opzichte van Orihuela. De aardbeving van 21 maart 1829 verwoestte vervolgens vrijwel de hele plaats. Het huidige centrum werd daarna volgens een nieuw stratenplan opgebouwd. In dit artikel volgen we het verleden van Almoradí, van de vroegste bewoning tot de wederopbouw, landbouwtradities en moderne ontwikkeling.

Wie vandaag door de lanen van Almoradí wandelt, langs de gevel van de kerk San Andrés Apóstol of over de rechte straten van het centrum, voelt al snel dat deze stad meer is dan een gewone plaats in de Vega Baja. Onder het rustige ritme van marktdagen, landbouw en dagelijks leven ligt een geschiedenis die is gevormd door water, verschillende culturen, natuurrampen en wederopbouw.

Almoradí is niet groot geworden door koninklijke pracht of militaire macht, maar vooral door landbouw, handel en de veerkracht van mensen die na tegenslag telkens opnieuw begonnen. Juist daarom is de geschiedenis van Almoradí zo interessant voor wie de zuidelijke provincie Alicante beter wil begrijpen.

De gemeente ligt in het hart van de Vega Baja del Segura, in het Valenciaans El Baix Segura. De stad wordt omringd door een uitgestrekt landbouwgebied dat al eeuwen afhankelijk is van de Río Segura en een ingewikkeld netwerk van irrigatiekanalen.

De rivier stroomt ongeveer een kilometer ten noorden van het centrum. Die nabijheid heeft de geschiedenis van Almoradí op twee tegenovergestelde manieren beïnvloed. Het rivierwater maakte vruchtbare landbouwgronden mogelijk, maar bracht ook overstromingsgevaar met zich mee.

Daarnaast ligt Almoradí in een gebied waar aardbevingen kunnen voorkomen. De zwaarste ramp uit de plaatselijke geschiedenis vond plaats in 1829 en veranderde het uiterlijk van de stad zo ingrijpend dat vrijwel het hele huidige centrum uit de daaropvolgende wederopbouw is ontstaan.

Dat verklaart waarom Almoradí anders aanvoelt dan veel andere historische plaatsen in de provincie Alicante. Wie hier een middeleeuws stratenpatroon verwacht, komt verrassend rechte wegen, brede straten en een opvallend regelmatig centrum tegen.

Die structuur is geen toeval, maar het resultaat van een bewuste keuze om de stad na de aardbeving veiliger en overzichtelijker opnieuw op te bouwen.

De vroegste bewoning van Almoradí

De geschiedenis van Almoradí begint niet pas in de middeleeuwen. De vruchtbare vlakte van de Segura maakte het gebied al veel eerder aantrekkelijk voor menselijke bewoning.

De rivier bood water, terwijl de omliggende landbouwgronden mogelijkheden gaven voor het verbouwen van gewassen en het houden van dieren. De ligging tussen het binnenland van Murcia en de kust van Alicante zorgde bovendien voor verbindingen met andere nederzettingen.

Toch weten we over de oudste geschiedenis van het huidige gemeentelijke grondgebied minder dan over verschillende andere plaatsen in de provincie.

Volgens de gemeentelijke archeologische inventaris zijn er tot nu toe geen voldoende duidelijke vondsten bekend die een permanente prehistorische nederzetting binnen de huidige gemeentegrenzen aantonen.

Dat betekent niet dat het gebied in de prehistorie onbewoond was. Het betekent vooral dat er onvoldoende archeologische gegevens zijn om een dergelijke bewoning met zekerheid te beschrijven.

De oudste betrouwbare aanwijzingen voor menselijke aanwezigheid in Almoradí komen uit de Iberische periode.

Iberische vondsten bij Lo Montanero

Een van de belangrijkste archeologische vindplaatsen is Lo Montanero.

Bij archeologisch onderzoek werden hier bewoningslagen aangetroffen die worden gedateerd rond de tweede eeuw voor Christus.

De vondsten worden in verband gebracht met de Iberische cultuur, die vóór en tijdens de eerste fasen van de Romeinse overheersing in grote delen van de oostelijke en zuidelijke kust van het Iberisch Schiereiland aanwezig was.

De Iberiërs leefden in gemeenschappen waar landbouw, veeteelt, ambachtelijke productie en handel een belangrijke rol speelden.

De omgeving van Almoradí bood daarvoor verschillende mogelijkheden. De vruchtbare bodem langs de Segura maakte landbouw aantrekkelijk, terwijl natuurlijke routes verbindingen met andere nederzettingen mogelijk maakten.

De vondsten bij Lo Montanero laten zien dat het huidige gemeentelijke grondgebied al werd gebruikt voordat de islamitische landbouwgemeenschappen ontstonden.

Over de omvang en het precieze karakter van deze Iberische nederzetting is echter nog niet alles bekend.

Het gaat om archeologische sporen die een menselijke aanwezigheid bevestigen, maar niet om de resten van een grote Iberische stad.

Romeinse bewoning in de Vega Baja

In de Romeinse periode werd het gebied onderdeel van een groter economisch netwerk in het zuidoosten van Hispania.

De Romeinen gebruikten de vruchtbare landbouwgronden langs de Segura voor de productie van voedsel en andere landbouwproducten.

In verschillende delen van de Vega Baja zijn resten van Romeinse landelijke nederzettingen bekend. Ook binnen het huidige grondgebied van Almoradí zijn aanwijzingen gevonden voor dergelijke bewoning.

Bij Lo Montanero werden naast de Iberische resten ook sporen aangetroffen die mogelijk verband houden met een Romeinse villa uit de tweede of derde eeuw na Christus.

Een Romeinse villa was niet uitsluitend een groot woonhuis. Het kon ook een landbouwbedrijf zijn waar gewassen werden verbouwd, producten werden verwerkt en verschillende mensen woonden en werkten.

Ook in de omgeving van La Julianita zijn archeologische vondsten gedaan die wijzen op mogelijke landelijke bewoning tijdens de vierde eeuw na Christus.

De beschikbare gegevens zijn te beperkt om de volledige omvang van deze nederzettingen vast te stellen.

Wel bevestigen de vondsten dat het gebied deel uitmaakte van een landschap waarin landbouw en landelijke bewoning al vóór de middeleeuwen belangrijk waren.

De Romeinse geschiedenis van Almoradí is daardoor niet die van een grote stad met indrukwekkende theaters of badhuizen, maar vooral die van een landbouwgebied dat verbonden was met de bredere economie van de regio.

Deze agrarische achtergrond zou gedurende de volgende eeuwen bepalend blijven voor de ontwikkeling van de plaats.

Islamitische periode en christelijke verovering

Een belangrijke fase in de geschiedenis van Almoradí begon tijdens de islamitische overheersing van het Iberisch Schiereiland.

Vanaf de achtste eeuw kwamen grote delen van het zuidoosten onder islamitisch bestuur te staan. Ook de omgeving van de Río Segura maakte deel uit van al-Andalus.

Het landschap van de Vega Baja veranderde in deze periode geleidelijk door de ontwikkeling en verbetering van landbouwsystemen.

Vooral de aanleg en organisatie van irrigatiekanalen maakte het mogelijk om grotere delen van de vruchtbare rivierdelta intensief te bewerken.

De islamitische invloed is daardoor nog altijd herkenbaar in de structuur van het agrarische landschap.

De naam Almoradí

De naam Almoradí wordt doorgaans in verband gebracht met een Arabische oorsprong.

Over de precieze betekenis bestaan echter verschillende verklaringen.

Een van de theorieën legt een verband met al-Muwalladín, een aanduiding die in de islamitische samenleving werd gebruikt voor bekeerlingen tot de islam en hun nakomelingen.

Andere verklaringen zoeken de oorsprong in een Arabische naam die verband zou houden met verlangen of genegenheid.

De beschikbare historische en taalkundige gegevens geven geen volledig sluitend antwoord op de vraag welke verklaring correct is.

De Arabische oorsprong van de plaatsnaam wordt algemeen aanvaard, maar een exacte vertaling moet daarom voorzichtig worden behandeld.

Wat wel duidelijk is, is dat Almoradí tijdens de islamitische periode deel uitmaakte van een agrarische wereld waarin landbouw en waterbeheer een centrale plaats innamen.

De nederzetting ontwikkelde zich niet als een geïsoleerd dorp, maar als onderdeel van een groter netwerk van landbouwgronden, kleine woonkernen en irrigatiekanalen langs de Segura.

Islamitische vondsten bij La Julianita

Archeologische vondsten uit de islamitische periode zijn onder meer bekend uit de omgeving van La Julianita.

Hier werden aardewerkfragmenten aangetroffen die worden gedateerd in de negende en tiende eeuw.

De vondsten bevestigen menselijke aanwezigheid in deze periode, maar zijn niet voldoende om het type nederzetting precies vast te stellen.

Een andere belangrijke vondst werd gedaan bij de voormalige Finca La Marquesa.

Daar werd een schat met islamitische zilveren munten aangetroffen, zogenoemde dirhams, die voornamelijk afkomstig waren uit de eerste helft van de elfde eeuw.

De munten waren verborgen in een aardewerken pot en vormen een interessant bewijs van economische activiteit in de streek tijdens de islamitische periode.

Een belangrijke geografische nuance is dat de vindplaats tegenwoordig binnen de gemeente Los Montesinos ligt.

Toen de vondst werd onderzocht, maakte dit gebied nog deel uit van het grotere historische grondgebied van Almoradí.

De vondst behoort daardoor tot de bredere geschiedenis van het voormalige Almoradí, maar ligt tegenwoordig buiten de huidige gemeentegrenzen.

De Huerta van Almoradí

De vruchtbare vlakte van de Río Segura vormde de economische basis van het gebied.

Het Spaanse woord huerta verwijst hier naar een uitgebreid landbouwgebied waarin irrigatiekanalen, akkers en kleine nederzettingen nauw met elkaar verbonden zijn.

Het systeem maakte gebruik van water dat vanuit de rivier via kanalen naar de landbouwgronden werd geleid.

Deze watergangen staan bekend als acequias, traditionele irrigatiekanalen waarmee landbouwers hun percelen konden bevloeien.

Daarnaast waren er afwateringskanalen, de zogenoemde azarbes, die overtollig water uit de landbouwgronden konden afvoeren.

Dat systeem was noodzakelijk omdat de landbouwgrond langs de Segura zowel van droogte als van wateroverlast te lijden kon hebben.

De islamitische landbouwkundige kennis hielp om deze omstandigheden beter te beheersen.

Het gebruik van irrigatiekanalen maakte intensievere landbouw mogelijk dan uitsluitend met regenwater haalbaar zou zijn geweest.

De landbouwers moesten wel afspraken maken over de verdeling van het beschikbare water.

Het waterbeheer werd daardoor niet alleen een technische aangelegenheid, maar ook een belangrijk onderdeel van de sociale en bestuurlijke organisatie.

De oude landbouwstructuur is nog altijd herkenbaar in de omgeving van Almoradí.

Hoewel de technieken in de loop der eeuwen sterk zijn veranderd, vormt het historische netwerk van watergangen nog steeds een belangrijk onderdeel van het landschap.

De christelijke verovering

In de dertiende eeuw veranderde de politieke situatie ingrijpend.

De uitbreiding van de christelijke koninkrijken leidde tot nieuwe machtsverhoudingen in de streek rond Orihuela en Almoradí.

Het gebied kwam in de jaren veertig van de dertiende eeuw onder Castiliaans gezag.

Toen in 1264 een opstand ontstond tegen de Castiliaanse overheersing, werd koning Jaume I van Aragón gevraagd militaire hulp te verlenen.

In 1265 en 1266 voerde Jaume I een campagne in het koninkrijk Murcia, waaronder ook de omgeving van Orihuela viel.

De overwinning leidde tot het herstel van het christelijke gezag in het gebied.

Almoradí bleef vervolgens bestuurlijk verbonden met Castilië en Orihuela.

De verandering betekende niet dat de oudere islamitische landbouwsystemen onmiddellijk verdwenen.

De irrigatiekanalen en de bestaande indeling van landbouwgronden bleven voor het dagelijkse leven van groot belang.

Wel veranderden grondbezit, rechtspraak en religieuze verhoudingen.

Nieuwe christelijke bewoners kregen landbouwgronden toegewezen en bestaande rechten werden opnieuw vastgelegd.

De plaats ontwikkelde zich verder als een kleine agrarische nederzetting die sterk afhankelijk bleef van de bestuurlijke positie van Orihuela.

Van Castilië naar Aragón

De politieke situatie veranderde opnieuw aan het einde van de dertiende eeuw.

In 1296 veroverde koning Jaume II van Aragón verschillende gebieden die eerder onder Castilië vielen.

Ook Almoradí kwam hierdoor onder het gezag van de Kroon van Aragón.

Op 10 mei 1296 vaardigde Jaume II een document uit waarin hij de christelijke en islamitische bewoners van Almoradí opriep terug te keren en de rechten van hun nieuwe heer te erkennen.

Deze nieuwe heer was Guillem Durfort, een vertrouweling van de koning.

Hij kreeg verschillende bezittingen toegewezen die eerder onder het gezag van de Castiliaanse edelman Fernando Pérez de Guzmán hadden gestaan.

De documenten uit mei 1296 zijn belangrijk omdat zij laten zien dat Almoradí toen al een herkenbare nederzetting was met een eigen agrarisch grondgebied.

De politieke veranderingen werden later bevestigd met de verdragen van Torrellas in 1304 en Elche in 1305.

Daarmee kwam de streek definitief binnen het Koninkrijk Valencia te liggen, dat deel uitmaakte van de Kroon van Aragón.

Voor Almoradí betekende deze overgang dat de plaats deel ging uitmaken van een bestuurlijke en juridische structuur die sterk verbonden was met Orihuela.

Die afhankelijkheid zou nog bijna drie eeuwen blijven bestaan.

Zelfstandigheid, landbouw en waterbeheer

Na de christelijke verovering bleef Almoradí lange tijd een agrarische nederzetting die bestuurlijk afhankelijk was van Orihuela.

De inwoners leefden vooral van landbouw en de opbrengsten van de vruchtbare gronden langs de Segura.

De bevolking groeide geleidelijk en ook de economische betekenis van de plaats nam toe.

In de zestiende eeuw ontstond daardoor steeds meer belangstelling voor een eigen bestuurlijke organisatie.

Almoradí was inmiddels meer dan een kleine verzameling landbouwbedrijven.

De plaats had een herkenbare gemeenschap en belangen die niet altijd volledig overeenkwamen met die van Orihuela.

De zelfstandigheid van 1583

Een van de belangrijkste bestuurlijke gebeurtenissen vond plaats in 1583.

In dat jaar verleende koning Filips II aan Almoradí het privilege om zich bestuurlijk af te scheiden van Orihuela.

Almoradí kreeg daarbij de status van universitat.

Dit begrip verwees in het vroegmoderne Koninkrijk Valencia niet naar een onderwijsinstelling, maar naar een gemeenschap met eigen bestuurlijke bevoegdheden.

De nieuwe status gaf Almoradí de mogelijkheid een zelfstandiger plaatselijk bestuur te vormen.

Het privilege werd door de Spaanse kroon verleend tegen betaling van 5.000 Valenciaanse ponden.

Deze betaling maakte deel uit van het systeem waarbij de monarchie inkomsten ontving in ruil voor bepaalde bestuurlijke rechten.

De zelfstandigheid betekende niet dat alle praktische en juridische zaken onmiddellijk waren geregeld.

De precieze grenzen van het nieuwe gemeentelijke grondgebied moesten nog worden vastgesteld.

Dat gebeurde in 1586.

Onder toezicht van de koninklijke commissaris Felipe Juan Monterde werden de grenzen van Almoradí afgebakend.

Bij deze afbakening waren vertegenwoordigers van zowel Orihuela als Almoradí betrokken.

Het grondgebied omvatte niet alleen de landbouwgronden rond de bestaande nederzetting, maar ook verschillende verder zuidelijk gelegen gebieden.

Daaronder bevonden zich delen van de omgeving van Algorfa en het gebied richting de huidige zoutmeren.

De zelfstandigheid van Almoradí was daarmee geen gebeurtenis die uitsluitend betrekking had op het dorpscentrum.

Ze leidde ook tot een nieuwe bestuurlijke indeling van een aanzienlijk deel van de Vega Baja.

De historische zaterdagmarkt

De bestuurlijke zelfstandigheid had ook economische gevolgen.

Bij het privilege van 1583 kreeg Almoradí toestemming om een wekelijkse markt te organiseren.

Dat recht was bijzonder belangrijk voor een landbouwgemeenschap.

Een plaatselijke markt maakte het mogelijk om landbouwproducten en andere goederen te verkopen zonder voor iedere transactie naar Orihuela te hoeven reizen.

Boeren konden hun oogst naar de markt brengen, terwijl handelaren verschillende producten aanboden aan inwoners van de plaats en de omliggende dorpen.

De markt ontwikkelde zich daardoor tot een belangrijk economisch en maatschappelijk middelpunt.

In historische documenten uit de negentiende eeuw wordt de zaterdag al als vaste marktdag genoemd.

Een regeling uit 1844 beschrijft bijvoorbeeld hoe moest worden omgegaan met de markt wanneer deze door regen niet op zaterdag kon plaatsvinden.

Daaruit blijkt dat de zaterdagmarkt toen al een gevestigde traditie was.

De markt had bovendien een belangrijke financiële functie voor het gemeentebestuur.

De rechten om marktgelden te innen werden in bepaalde perioden verpacht.

Handelaren betaalden vervolgens een bedrag dat afhankelijk kon zijn van het soort goederen dat zij verkochten.

Op de markt waren onder meer kleding, aardewerk, voedsel, kleine gebruiksvoorwerpen en landbouwproducten verkrijgbaar.

De markt was niet alleen een plaats voor handel.

Ze vormde ook een ontmoetingspunt waar inwoners nieuws uitwisselden, familieleden en kennissen tegenkwamen en zakelijke afspraken maakten.

De historische zaterdagmarkt behoort tegenwoordig nog altijd tot de bekendste markten van de Vega Baja.

Het is daarmee een bijzonder voorbeeld van een economische traditie die haar oorsprong vindt in het gemeentelijke privilege uit de zestiende eeuw.

Het Azud de Alfeitamí

Een andere belangrijke ontwikkeling uit de zestiende en zeventiende eeuw was de verbetering van het irrigatiesysteem.

Een centrale rol speelde het Azud de Alfeitamí.

Een azud is een stuw in een rivier waarmee water kan worden opgehouden en naar irrigatiekanalen wordt geleid.

Door het rivierwater beter te verdelen, konden grotere oppervlakten landbouwgrond worden bevloeid.

De aanleg van het Azud de Alfeitamí maakte deel uit van een langdurig project dat in 1571 begon.

Op 30 augustus van dat jaar werd in Orihuela een overeenkomst gesloten tussen verschillende belanghebbenden.

Onder hen bevonden zich Francisco Boil y Masquefa, de heer van Daya, Luis Carbonell als vertegenwoordiger van Almoradí en Francés Galicant, eigenaar van een watermolen.

De partijen maakten afspraken over de aanleg en het gebruik van nieuwe irrigatievoorzieningen.

Het project werd in de daaropvolgende decennia verder ontwikkeld.

De werkzaamheden aan de permanente stuw werden uiteindelijk in 1615 voltooid.

Het water kon voortaan via verschillende kanalen worden verdeeld over de landbouwgronden.

Daardoor werden ook gebieden beter geschikt voor landbouw die eerder te nat of moeilijk te bevloeien waren.

De ontwikkeling had grote economische gevolgen.

Landbouwgronden die eerder weinig opbrachten, konden intensiever worden gebruikt.

Ook de waarde van verschillende percelen nam toe.

Het Azud de Alfeitamí werd daardoor een van de belangrijkste onderdelen van het agrarische landschap rond Almoradí.

De organisatie van het irrigatiewater

De verdeling van water vereiste een goede organisatie.

Landbouwers moesten afspraken maken over het onderhoud van kanalen, de verdeling van irrigatietijd en de kosten van reparaties.

Daarvoor bestonden speciale instellingen die verantwoordelijk waren voor de regeling van het watergebruik.

Een belangrijke organisatie was het Juzgado Privativo de Aguas del Azud de Alfeitamí.

Dit was een traditioneel watergerecht dat toezicht hield op verschillende aspecten van het irrigatiesysteem.

Het watergerecht kon geschillen behandelen tussen landbouwers en beslissingen nemen over het gebruik en onderhoud van de watergangen.

De bestuurlijke bevoegdheden van deze instelling veranderden in de loop der eeuwen verschillende keren.

In 1791 kreeg het watergerecht opnieuw een zelfstandiger positie.

In 1793 werden nieuwe irrigatieverordeningen goedgekeurd.

Deze verordeningen vormden een belangrijk onderdeel van de juridische organisatie van het waterbeheer.

De geschiedenis van deze instelling laat zien hoe belangrijk de landbouw voor Almoradí was.

Het gebruik van water was niet uitsluitend een technische kwestie, maar ook een onderwerp van bestuur, rechtspraak en economische belangen.

De rivier Segura gaf leven aan de akkers, maar de verdeling van dat water vereiste voortdurend samenwerking en duidelijke afspraken.

Het klooster van San Francisco de Paula

Ook het religieuze leven ontwikkelde zich verder tijdens de periode na de zelfstandigheid.

Een belangrijk voorbeeld was het klooster van San Francisco de Paula.

De eerste plannen voor de stichting van dit klooster dateren uit 1609.

De stichting werd goedgekeurd door Andrés Balaguer, de bisschop van Orihuela.

Een belangrijke rol werd gespeeld door de priester Martín Tomás en zijn zus.

Zij schonken in 1610 verschillende bezittingen, waaronder de landbouwgrond van Las Bóvedas, om de ontwikkeling van het klooster mogelijk te maken.

De oorspronkelijke bedoeling was om ook een onderwijsinstelling op te richten waar theologie en andere vakken konden worden onderwezen.

In 1611 werd het klooster officieel opgenomen binnen de orde van de miniemen.

Deze kloosterorde was gesticht door San Francisco de Paula en had verschillende vestigingen in Spanje.

In Almoradí groeide het klooster uit tot een religieus en cultureel centrum.

Er werden lessen gegeven en de gemeenschap beschikte over een uitgebreide bibliotheek.

Volgens historische beschrijvingen verbleven er in 1795 ongeveer 22 religieuzen.

Het klooster had daardoor een grotere betekenis dan alleen die van een gebouw voor gebed en religieuze bijeenkomsten.

Het was ook een plaats waar kennis werd verzameld en doorgegeven.

Dit belangrijke onderdeel van het religieuze erfgoed verdween tijdens de aardbeving van 1829.

Het klooster en de bijbehorende kerk werden toen volledig verwoest.

Daardoor is tegenwoordig weinig tastbaars overgebleven van een instelling die meer dan twee eeuwen deel uitmaakte van het maatschappelijke leven.

Een stad afhankelijk van de Segura

De ligging in de vruchtbare vlakte van de Segura bracht Almoradí niet alleen voorspoed, maar ook kwetsbaarheid.

Water gaf leven aan de akkers, maar kon ook voor grote verwoesting zorgen.

Overstromingen, perioden van droogte en ziekten maakten generaties lang deel uit van het bestaan in de Vega Baja.

De rivier was onmisbaar voor de landbouw, maar bij langdurige of hevige regenval kon het water buiten de oevers treden.

De omgeving van Almoradí is bijzonder vlak. Daardoor kan overstromingswater zich over grote oppervlakten verspreiden.

Wanneer het water eenmaal op de landbouwgronden en in de lagere delen van de bebouwde kom staat, kan het bovendien lang duren voordat het weer verdwijnt.

Dat maakte de bevolking kwetsbaar.

Een overstroming kon niet alleen huizen beschadigen, maar ook oogsten vernietigen en irrigatiekanalen aantasten.

Voor gezinnen die volledig afhankelijk waren van de opbrengsten van hun landbouwgrond konden zulke gebeurtenissen grote economische gevolgen hebben.

Ook ziekten vormden een gevaar.

In een streek met vochtige landbouwgebieden en perioden van slechte hygiënische omstandigheden konden epidemieën zich relatief gemakkelijk verspreiden.

Almoradí groeide daardoor op in een voortdurende wisselwerking met het landschap.

De bewoners waren afhankelijk van het water, maar moesten zich tegelijkertijd tegen de risico's beschermen.

Die kwetsbaarheid hoort bij de bredere geschiedenis van de Vega Baja.

Het gebied is uitzonderlijk vruchtbaar, maar ook gevoelig voor wateroverlast, aardbevingen en veranderingen in het landschap.

In Almoradí heeft dat geleid tot een vorm van gemeenschapszin die telkens opnieuw zichtbaar werd wanneer de stad zich moest herstellen.

De geschiedenis van Almoradí is daardoor niet alleen een verhaal van economische groei, maar ook van omgaan met risico, verlies en wederopbouw.

De aardbeving van 21 maart 1829

Een van de meest ingrijpende gebeurtenissen in de geschiedenis van Almoradí vond plaats op 21 maart 1829.

Die dag werd de streek getroffen door een zware aardbeving die bekendstaat als de aardbeving van Torrevieja.

De beving behoort tot de zwaarste aardbevingen die het zuidoosten van Spanje in de afgelopen vijf eeuwen hebben getroffen.

De gevolgen waren bijzonder ernstig in verschillende plaatsen van de Vega Baja.

Torrevieja, Almoradí, Benejúzar, Guardamar del Segura en andere dorpen werden zwaar beschadigd of vrijwel volledig verwoest.

Een verwoestende beving om 18.15 uur

Volgens de historische reconstructie begon de zwaarste aardbeving rond 18.15 uur.

De bevolking werd overvallen door hevige schokken die in korte tijd grote delen van de bebouwing deden instorten.

In Almoradí waren de gevolgen rampzalig.

De historische bebouwing bestond grotendeels uit traditionele woningen die niet waren ontworpen om zware aardbevingen te weerstaan.

Veel gebouwen stonden bovendien dicht op elkaar langs relatief smalle straten.

Toen de muren en daken instortten, konden mensen moeilijk ontsnappen aan het vallende puin.

Volgens de officiële gemeentelijke geschiedschrijving kwamen in Almoradí 192 mensen om het leven.

Daarnaast raakten veel inwoners gewond en verloren honderden gezinnen hun woning.

De aardbeving verwoestte vrijwel het volledige historische centrum.

Ook belangrijke openbare gebouwen, waaronder de parochiekerk en het klooster van San Francisco de Paula, werden getroffen.

Voor Almoradí betekende dit niet alleen het verlies van woningen en bezit, maar ook het verdwijnen van een groot deel van het historische gebouwenbestand.

De stad zoals die tot dan toe had bestaan, hield in wezen op te bestaan.

Het leven direct na de ramp

De eerste dagen na de aardbeving waren bijzonder zwaar.

Veel inwoners hadden geen onderdak meer en moesten tijdelijk buiten de verwoeste bebouwde kom verblijven.

Er werden eenvoudige hutten, tenten en andere noodvoorzieningen ingericht.

Ook de religieuze diensten moesten tijdelijk op een andere plaats worden gehouden, omdat de parochiekerk was ingestort.

De overlevenden kregen te maken met een tekort aan voedsel, geschikte woningen en andere basisvoorzieningen.

Daarnaast bleef de angst voor nieuwe aardbevingen bestaan.

De zware beving werd namelijk gevolgd door verschillende naschokken, waarvan sommige opnieuw schade veroorzaakten.

De onzekerheid duurde daardoor langer dan de eerste uren na de ramp.

De aardbeving had bovendien gevolgen voor de omliggende landbouwgebieden.

Gebouwen op boerderijen raakten beschadigd en verschillende wegen en andere verbindingen werden onderbroken.

Ook in de rest van de Vega Baja waren de problemen groot.

De schade aan bruggen en wegen maakte het moeilijk om hulp en bouwmaterialen naar de getroffen plaatsen te vervoeren.

Voor Almoradí betekende de aardbeving daarom een diepe breuk met het verleden.

Waar eerder een traditioneel gegroeid dorp had gelegen, ontstond de noodzaak om niet alleen te herstellen, maar de plaats vrijwel volledig opnieuw op te bouwen.

De wederopbouw onder José Agustín de Larramendi

Na de aardbeving werd besloten Almoradí volgens een nieuw stedenbouwkundig plan op te bouwen.

Koning Fernando VII gaf opdracht om de zwaar getroffen plaatsen opnieuw bewoonbaar te maken.

Een belangrijke rol werd daarbij gespeeld door ingenieur José Agustín de Larramendi.

Larramendi kreeg de verantwoordelijkheid om plannen te ontwikkelen voor de wederopbouw van verschillende plaatsen in de Vega Baja.

Hij ontwierp een nieuwe stedenbouwkundige structuur waarbij veiligheid, bereikbaarheid en overzichtelijkheid centraal stonden.

Voor Almoradí betekende dit een ingrijpende verandering.

Het oude, onregelmatige stratenpatroon werd vervangen door een veel regelmatiger ontwerp.

Het nieuwe stratenplan van Almoradí

Larramendi koos voor een rechthoekig stratenplan met brede, rechte wegen.

Het ontwerp was gebaseerd op een rasterstructuur waarin de straten elkaar grotendeels haaks kruisten.

Deze stedenbouwkundige aanpak wordt ook wel een hippodamisch stratenplan genoemd, naar een klassieke manier van stadsplanning met een regelmatige indeling.

Het oorspronkelijke ontwerp voor Almoradí bestond uit vijf straten in de lengterichting en vijf dwarsstraten.

Daarmee ontstond een overzichtelijke structuur van 26 bouwblokken.

De nieuwe stad kreeg een centrale plaats voor openbare gebouwen en belangrijke maatschappelijke functies.

Het plan hield bovendien rekening met de risico's van toekomstige aardbevingen.

De straten moesten voldoende breed zijn om te voorkomen dat instortende gebouwen bij een nieuwe beving direct alle doorgangen zouden blokkeren.

Ook werden eisen gesteld aan de hoogte en constructie van woningen.

Veel nieuwe huizen kregen slechts één bouwlaag.

Daardoor zou bij een toekomstige aardbeving het risico van vallende gevels en instortende verdiepingen kleiner zijn.

Deze maatregelen waren voor de negentiende eeuw vooruitstrevend.

De herbouw was niet uitsluitend bedoeld om een verdwenen plaats opnieuw op de kaart te zetten.

Het doel was ook om een veiliger en beter georganiseerde woonomgeving te creëren.

De eerste nieuwe woningen

De wederopbouw kwam niet onmiddellijk op gang.

Er moesten afspraken worden gemaakt over de beschikbaarheid van grond, de verdeling van bouwmaterialen en de financiering van de werkzaamheden.

Ook waren niet alle grondeigenaren bereid hun percelen af te staan voor het nieuwe stratenplan.

Daardoor liep het project vertraging op.

De eerste 89 woningen werden in oktober 1830 opgeleverd.

De bouw ging in de daaropvolgende jaren verder.

In maart 1832 waren in totaal 278 woningen gebouwd en overgedragen aan de nieuwe bewoners.

Een bijzonder onderdeel van deze wederopbouw was de manier waarop een deel van de woningen werd verdeeld.

Van de 278 huizen werden er 124 via loting toegewezen aan weduwen en arme eigenaren die door de aardbeving hun woning hadden verloren.

Deze regeling laat zien dat de wederopbouw niet alleen een stedenbouwkundig project was.

Er moest ook rekening worden gehouden met de sociale gevolgen van de ramp.

Voor veel gezinnen was het verkrijgen van een nieuwe woning een noodzakelijke voorwaarde om hun leven weer op te kunnen bouwen.

De nieuwe huizen moesten bovendien voldoen aan de bouwkundige uitgangspunten van Larramendi.

De voorkeur ging uit naar lage woningen met een relatief eenvoudige constructie.

Het huidige centrum van Almoradí draagt deze wederopbouw nog altijd duidelijk in zich.

Wie door de stad loopt, ziet dat het stratenpatroon anders aanvoelt dan in veel oude dorpen met kronkelige stegen en organische groei.

Almoradí kreeg na 1829 een meer rationele opzet, en juist dat geeft de stad haar herkenbare uiterlijk.

De Plaza de la Constitución

Een belangrijk onderdeel van het nieuwe stadsplan was de ontwikkeling van de Plaza de la Constitución.

Dit plein groeide uit tot het belangrijkste maatschappelijke middelpunt van het herbouwde Almoradí.

Hier kwamen religie, bestuur, handel en het dagelijkse leven samen.

De ligging van het plein was bewust gekozen binnen het nieuwe stratenplan.

De omringende gebouwen en straten moesten goed bereikbaar zijn, terwijl het plein zelf voldoende ruimte bood voor bijeenkomsten en andere activiteiten.

In de loop van de negentiende en twintigste eeuw kreeg de Plaza de la Constitución steeds meer betekenis.

Er kwamen winkels, openbare gebouwen en andere voorzieningen.

Het plein werd een ontmoetingsplaats voor de inwoners en een belangrijk onderdeel van het marktleven.

Ook tegenwoordig vormt de Plaza de la Constitución het herkenbare centrum van Almoradí.

Het bijzondere is dat dit plein niet uitsluitend het resultaat is van eeuwenlange spontane groei.

Het kreeg zijn huidige plaats en functie vooral dankzij het stedenbouwkundige ontwerp dat na de aardbeving werd uitgevoerd.

Wie vandaag over het plein wandelt, beweegt daardoor door een stad die letterlijk bovenop een verdwenen oudere plaats is gebouwd.

De kerk van San Andrés Apóstol

Ook de kerk van San Andrés Apóstol is onlosmakelijk verbonden met de wederopbouw.

De huidige kerk staat aan de Plaza de la Constitución en behoort tot de belangrijkste historische gebouwen van Almoradí.

De religieuze geschiedenis van de plaats gaat echter veel verder terug dan het huidige kerkgebouw.

Al tijdens de late middeleeuwen beschikte Almoradí over een eigen parochie.

In documenten uit de vijftiende eeuw wordt de kerk van San Andrés genoemd als onderdeel van de kerkelijke organisatie van de streek.

De vroegere parochiekerk stond op een iets andere plaats dan het huidige gebouw.

In 1732 was een nieuwe kerk ingewijd die tijdens de achttiende eeuw een belangrijke rol speelde in het religieuze leven.

Dit gebouw werd bij de aardbeving van 21 maart 1829 volledig verwoest.

De overlevenden moesten de religieuze bijeenkomsten daarom tijdelijk in eenvoudige noodgebouwen organiseren.

Al in augustus 1829 werd gesproken over de noodzaak om de tijdelijke gebedsruimte uit te breiden, omdat er onvoldoende plaats was voor alle gelovigen.

De bouw van de nieuwe kerk begon nog in de periode van de wederopbouw.

De werkzaamheden verliepen echter langzaam.

In 1861 was het gebouw gedeeltelijk voltooid en kon het opnieuw een belangrijke religieuze functie vervullen.

De kerk kreeg daarna verschillende uitbreidingen en verbouwingen.

In 1926 werd een ingrijpende aanpassing uitgevoerd waarbij onder meer de bestaande toren werd verhoogd en de gevel veranderde.

In 1962 volgde een volgende belangrijke verbouwing.

Toen werd de tweede klokkentoren opgetrokken en kreeg het centrale gedeelte van de gevel een monumentaal beeld van het Heilig Hart van Jezus.

Ook werd een beeld van San Andrés Apóstol geplaatst.

De huidige kerk is daardoor niet volledig een gebouw uit de eerste jaren na de aardbeving.

Ze is het resultaat van verschillende bouwfasen uit de negentiende en twintigste eeuw.

De kerk bewaart daarmee zowel de herinnering aan de ramp als de latere ontwikkeling van de stad.

De klok Andrea overleeft de ramp

Een van de bijzonderste historische voorwerpen van Almoradí is de klok Andrea.

Deze grote kerkklok staat ook bekend als La Mayor.

De klok werd in 1771 gegoten en maakte deel uit van de vroegere parochiekerk.

Bij de aardbeving van 1829 stortte het kerkgebouw in, maar Andrea werd uit het puin gered.

Volgens de officiële geschiedenis van het Museo del Terremoto is de klok het enige historische voorwerp waarvan met zekerheid vaststaat dat het uit de ruïnes van de aardbeving werd teruggevonden.

De klok werd daardoor een bijzonder symbool van continuïteit.

Hoewel vrijwel alle gebouwen verdwenen, bleef de stem van de oude kerk behouden.

De geschiedenis van Andrea kende later nog een tweede ingrijpende gebeurtenis.

Tijdens de Spaanse Burgeroorlog werd de klok uit de toren verwijderd.

Ze bleef enige tijd op het plein liggen en werd vervolgens naar een gieterij vervoerd, waar het metaal mogelijk voor militaire doeleinden zou worden gebruikt.

Gelukkig werd de klok niet omgesmolten.

Na de oorlog kon Andrea opnieuw in de kerktoren worden geplaatst.

In 2016 werd de klok samen met andere kerkklokken gerestaureerd.

De werkzaamheden waren bedoeld om de historische klanken te behouden en de technische voorzieningen te verbeteren.

Andrea vormt daarmee een bijzonder tastbaar onderdeel van het verleden van Almoradí.

Ze overleefde niet alleen de aardbeving van 1829, maar ook de politieke en maatschappelijke onrust van de twintigste eeuw.

Het historische kerkorgel

De kerk bewaart nog een belangrijk historisch instrument.

In 1861 werd een orgel geplaatst dat werd gebouwd door de Valenciaanse orgelmaker Miguel de Alcarria.

Het instrument verving een ouder orgel dat tijdens de aardbeving van 1829 verloren was gegaan.

Het nieuwe orgel werd vervaardigd volgens de traditie van de Valenciaanse orgelbouw.

Het instrument is bijzonder omdat verschillende oorspronkelijke klankkenmerken behouden zijn gebleven.

In 1977 werd het orgel gerestaureerd.

Het orgel vormt niet alleen een belangrijk onderdeel van het religieuze leven, maar ook van het muzikale erfgoed van Almoradí.

Samen met de historische klok Andrea laat het zien dat de wederopbouw van de stad niet uitsluitend om woningen en straten draaide.

Ook het religieuze en culturele leven moest na de ramp opnieuw worden opgebouwd.

Het Almoradí van de negentiende eeuw

Na de wederopbouw begon Almoradí zich geleidelijk economisch te herstellen.

De landbouw bleef de basis van het bestaan, maar de stad ontwikkelde zich ook sterker als handelsplaats in de Huerta van de Vega Baja.

De vruchtbare akkers leverden groenten, granen, citrusvruchten en andere landbouwproducten die niet alleen lokaal werden gebruikt, maar ook naar andere markten werden vervoerd.

Een bijzonder belangrijk gewas tijdens een deel van deze periode was hennep.

De vezels van hennep werden gebruikt voor de productie van touw, textiel en andere materialen.

De teelt paste bij het agrarische karakter van de Vega Baja, waar verschillende landbouwbedrijven zich specialiseerden in gewassen die geschikt waren voor verwerking en handel.

De landbouw bracht werkgelegenheid, maar maakte de bevolking ook afhankelijk van de omstandigheden op het land.

Een misoogst, langdurige droogte of overstroming kon grote gevolgen hebben voor het inkomen van de gezinnen.

Toch groeide Almoradí uit tot een belangrijk economisch centrum voor de omliggende dorpen en landbouwgebieden.

Vooral de zaterdagmarkt speelde daarbij een grote rol.

De markt was niet alleen een plaats waar goederen werden verkocht.

Het was ook een sociaal knooppunt waar inwoners uit verschillende delen van de Vega Baja elkaar ontmoetten.

De verbetering van wegen en verbindingen maakte het gemakkelijker om landbouwproducten naar grotere markten te vervoeren.

Daardoor ontwikkelde Almoradí zich tot meer dan alleen een landbouwplaats.

De stad kreeg ook een regionale functie op het gebied van handel en dagelijkse voorzieningen.

Die groei als handelsstad paste goed bij de ligging van Almoradí.

De plaats lag gunstig tussen landbouwgebieden, andere dorpen en routes richting grotere plaatsen in de Vega Baja.

Handelaren, boeren en bewoners uit de omgeving vonden er voorzieningen en afzetmogelijkheden.

De markt werd daarmee een belangrijk onderdeel van de regionale economie.

De historische wortels van deze handelsfunctie zijn nog altijd zichtbaar in de plaats die de zaterdagmarkt tegenwoordig inneemt binnen het stadsleven.

Landbouw, handel en moderne geschiedenis

De twintigste eeuw bracht voor Almoradí opnieuw grote veranderingen.

De stad begon de eeuw als een overwegend agrarische gemeenschap, maar ontwikkelde zich geleidelijk tot een plaats met een bredere economische structuur.

De landbouw bleef belangrijk, maar handel, industrie en dienstverlening kregen steeds meer betekenis.

Ook het stedelijke gebied groeide verder buiten de oorspronkelijke grenzen van het stratenplan van Larramendi.

Tot het begin van de twintigste eeuw bleef de bebouwing grotendeels binnen de oorspronkelijke rechthoekige structuur van de wederopbouw.

Daarna ontstonden nieuwe woongebieden buiten de historische grenzen.

Deze ontwikkeling veranderde het karakter van de stad, maar het oorspronkelijke raster van rechte straten bleef in het centrum herkenbaar.

De Spaanse Burgeroorlog

De Spaanse Burgeroorlog van 1936 tot 1939 had ook gevolgen voor Almoradí.

Hoewel de stad buiten de belangrijkste frontlinies lag, kreeg de bevolking te maken met politieke spanningen, economische onzekerheid en veranderingen in het dagelijkse leven.

De oorlog leidde tot verdeeldheid binnen families en gemeenschappen.

Ook religieuze instellingen kregen met de gevolgen van het conflict te maken.

Een bijzonder voorbeeld is de geschiedenis van de kerkklok Andrea, die tijdens de oorlog uit de kerktoren werd verwijderd.

De klok werd uiteindelijk gered, maar het voorval laat zien hoe de politieke strijd zelfs het historische erfgoed van de gemeente raakte.

Na de Burgeroorlog volgde de lange periode van het Franco-regime.

Voor veel inwoners waren de eerste jaren na de oorlog een tijd van schaarste, soberheid en hard werken.

De economische mogelijkheden waren beperkt en de landbouw bleef voor veel gezinnen de belangrijkste bron van inkomsten.

Ook uit Almoradí vertrokken inwoners naar grotere steden of naar het buitenland om werk te zoeken.

De migratie maakte deel uit van een bredere ontwikkeling die zich in verschillende delen van het Spaanse binnenland voordeed.

Vanaf de jaren zestig verbeterden de economische omstandigheden geleidelijk.

Nieuwe bedrijven ontstonden en de handel kreeg meer betekenis.

De opkomst van de meubelbranche

Een belangrijke economische verandering was de ontwikkeling van de meubelindustrie en de meubelhandel.

In de tweede helft van de twintigste eeuw groeide Almoradí uit tot een plaats met verschillende bedrijven die actief waren in de productie en verkoop van meubels.

Deze bedrijven boden nieuwe werkgelegenheid buiten de landbouw.

Ook ontstonden activiteiten die verband hielden met transport, opslag en andere diensten.

De meubelbranche werd daarmee een belangrijk onderdeel van de plaatselijke economie.

De ontwikkeling zorgde ervoor dat de economische structuur minder eenzijdig werd.

Waar vroeger vrijwel alle gezinnen rechtstreeks of indirect afhankelijk waren van landbouw, ontstonden nieuwe mogelijkheden binnen industrie en handel.

Dat veranderde het dagelijkse leven.

Meer inwoners vonden werk buiten het land en winkels en diensten groeiden mee met de toenemende regionale betekenis van Almoradí.

Toch bleef de band met de landbouw sterk.

De stad werd geen anonieme voorstad en ook geen toeristische kustplaats.

Ze behield een duidelijk Spaans en agrarisch karakter, terwijl de economie geleidelijk veranderde.

Los Montesinos wordt zelfstandig

Een belangrijke bestuurlijke verandering vond plaats in 1990.

Tot die tijd maakte Los Montesinos deel uit van de gemeente Almoradí.

De bewoners van Los Montesinos streefden al langere tijd naar een eigen gemeentebestuur.

Uiteindelijk werd op 30 juli 1990 Decreet 140/1990 goedgekeurd door de Generalitat Valenciana.

Hiermee werd besloten dat Los Montesinos zich mocht afscheiden van Almoradí en een zelfstandige gemeente kon vormen.

Het besluit werd op 4 september 1990 gepubliceerd in het Spaanse staatsblad.

Voor Almoradí betekende de afscheiding een verandering van het gemeentelijke grondgebied.

Een gebied dat eeuwenlang onder het bestuur van Almoradí had gevallen, kreeg een eigen gemeente.

De ontwikkeling vormt een bijzonder onderdeel van de bestuurlijke geschiedenis.

Almoradí had in de zestiende eeuw zelf zelfstandigheid verkregen ten opzichte van Orihuela.

Ruim vier eeuwen later maakte Los Montesinos op vergelijkbare wijze een eigen bestuurlijke ontwikkeling door.

De voormalige historische banden tussen beide plaatsen bleven echter bestaan.

Nieuwe bewoners en verdere groei

Vanaf de tweede helft van de twintigste eeuw veranderde ook de samenstelling van de bevolking.

Waar eerder inwoners naar grotere steden of het buitenland vertrokken, kwamen later juist nieuwe bewoners naar Almoradí.

Een deel kwam uit andere Spaanse regio's, terwijl ook buitenlanders de gemeente begonnen te ontdekken.

De nabijheid van de kust, het milde klimaat en de vaak lagere woonkosten dan in de bekendste toeristische badplaatsen maakten Almoradí aantrekkelijk.

De internationale aanwezigheid veranderde geleidelijk het straatbeeld.

Nieuwe winkels, diensten en andere voorzieningen ontstonden, maar Almoradí behield haar herkenbare centrum en de sterke band met de huerta.

Voor Nederlanders en Belgen die de zuidelijke Costa Blanca leren kennen, is Almoradí daardoor een interessante plaats.

De stad ligt dicht bij bekende kustgebieden zoals Guardamar del Segura, Torrevieja en Orihuela Costa, maar heeft een ander ritme en een sterker traditioneel Spaans karakter.

Almoradí laat zien dat de provincie Alicante niet alleen uit stranden en urbanisaties bestaat.

Ook de steden in het binnenland, waar landbouw, handel en streekleven nog altijd bepalend zijn, maken een belangrijk deel uit van de geschiedenis en identiteit van de provincie.

De overstromingen van september 2019

Dat de relatie tussen Almoradí en het water ook in de moderne tijd kwetsbaar blijft, bleek opnieuw in september 2019.

Tussen 12 en 15 september werd de Vega Baja getroffen door uitzonderlijk zware regenval.

De neerslag hing samen met een zogenoemde DANA, een weersituatie waarbij een koude bovenluchtbel zware buien en langdurige regenval kan veroorzaken.

De gevolgen waren bijzonder ernstig in verschillende gemeenten langs de Segura.

Bij Almoradí bezweek op meerdere plaatsen de beschermende constructie langs de rivier.

Vooral in de omgeving van de brug tussen Almoradí en Algorfa ontstonden grote problemen.

Door de beschadiging van de rivieroevers stroomde water over het omliggende land.

Grote delen van het agrarische gebied kwamen onder water te staan.

Ook verschillende wegen en woongebieden werden getroffen.

De gemeente raakte gedurende enkele dagen moeilijk bereikbaar en op verschillende plaatsen duurde het lang voordat het water volledig kon worden afgevoerd.

De overstroming veroorzaakte veel schade aan landbouwgronden, gebouwen en infrastructuur.

De gebeurtenissen maakten duidelijk dat het risico van wateroverlast nog altijd een belangrijk onderdeel is van het leven in de Vega Baja.

De geschiedenis van Almoradí wordt niet alleen bepaald door de aardbeving van 1829.

Ook de overstromingen van 2019 herinneren eraan dat de vruchtbare ligging langs de Segura met bijzondere risico's verbonden blijft.

Tradities en streekproducten van Almoradí

Ondanks alle veranderingen zijn verschillende tradities in Almoradí zichtbaar gebleven.

De Goede Week, de plaatselijke feesten, de zaterdagmarkt en de gastronomie van de streek vormen nog altijd een belangrijk onderdeel van het maatschappelijke leven.

Deze tradities hebben elk een eigen geschiedenis.

Sommige gaan eeuwen terug, terwijl andere in de twintigste en eenentwintigste eeuw zijn ontstaan.

Samen laten zij zien hoe de gemeente haar verleden blijft gebruiken om de plaatselijke identiteit vorm te geven.

De Semana Santa van Almoradí

De Goede Week van Almoradí, de Semana Santa, heeft een lange religieuze geschiedenis.

De oorsprong van de plaatselijke processies gaat terug tot het einde van de achttiende eeuw.

In deze periode ontstonden verschillende broederschappen die religieuze beelden tijdens de Goede Week door de straten droegen.

Tot de oudste broederschappen behoren die van El Santo Sepulcro, San Juan de la Palma, de Virgen Dolorosa, Jesús Nazareno, La Samaritana, de Virgen del Rosario en het Cristo de las Campanas.

De processies vormden een belangrijk onderdeel van het religieuze en maatschappelijke leven.

In de jaren veertig van de twintigste eeuw werd de organisatie verder uitgebreid.

Er ontstonden nieuwe broederschappen, waaronder El Prendimiento, San Pedro en El Silencio.

In 1976 werd de Junta Mayor de Hermandades y Cofradías opgericht.

Deze organisatie kreeg een belangrijke rol bij de coördinatie van de verschillende processies en andere religieuze activiteiten.

De Semana Santa van Almoradí heeft tegenwoordig officiële erkenning als feest van lokaal toeristisch belang.

De geschiedenis van de vieringen laat zien hoe religieuze tradities ook na perioden van oorlog, economische verandering en bevolkingsgroei behouden bleven.

Moros y Cristianos

Ook de feesten van Moros y Cristianos, de Moren en Christenen, maken deel uit van het culturele leven van Almoradí.

Deze feesten verwijzen naar de historische strijd en machtswisselingen tussen islamitische en christelijke vorsten op het Iberisch Schiereiland.

De huidige vieringen zijn geen letterlijke reconstructie van de middeleeuwen.

Het gaat om een feestelijke traditie waarin geschiedenis, muziek, kostuums, optochten en het plaatselijke verenigingsleven samenkomen.

Voor de inwoners zijn deze feesten veel meer dan een aantrekkelijk evenement voor bezoekers.

Verschillende verenigingen en families werken gedurende lange tijd aan de voorbereidingen.

Daardoor vormen de feesten ook een belangrijk onderdeel van de sociale samenhang.

De geschiedenis krijgt tijdens zulke vieringen een plaats in het dagelijkse leven.

Het verleden wordt niet alleen beschreven in archieven en boeken, maar ook zichtbaar gemaakt in optochten, muziek en gezamenlijke activiteiten.

De artisjok als streekproduct

Een bijzonder onderdeel van de moderne identiteit van Almoradí is de artisjok.

Deze groente wordt al lange tijd in de vruchtbare landbouwgronden van de Vega Baja verbouwd.

Vooral vanaf de tweede helft van de twintigste eeuw kreeg de artisjok een steeds belangrijkere plaats binnen de plaatselijke landbouw.

De beschikbaarheid van irrigatiewater en de vruchtbare bodem maakten de streek bijzonder geschikt voor de teelt.

De artisjok groeide uit tot een belangrijk landbouwproduct waarmee Almoradí zich binnen en buiten de regio kon onderscheiden.

Een modern voorbeeld daarvan is het Congreso Nacional de la Alcachofa, het Nationale Artisjokcongres.

Dit evenement brengt landbouwers, koks, ondernemers en bezoekers samen rond de productie en bereiding van artisjokken.

Het congres heeft Almoradí extra bekendheid gegeven als stad van streekproducten en gastronomie.

De artisjok is daarmee meer dan een gewas.

Ze staat symbool voor de vruchtbare grond, de kennis van de telers en de historische band tussen stad en huerta.

De moderne aandacht voor de artisjok laat zien hoe een traditioneel landbouwproduct ook in de eenentwintigste eeuw een belangrijke rol kan spelen in de economie en de plaatselijke identiteit.

Het Museo del Terremoto

De aandacht voor het historische verleden van Almoradí is tegenwoordig vooral zichtbaar in het Museo del Terremoto, het Museum van de Aardbeving.

Dit museum werd in juni 2025 geopend.

Het is gevestigd in een bijzonder historisch gebouw aan de Calle La Reina 33.

Het huis behoort tot de woningen die na de aardbeving van 1829 werden gebouwd volgens de plannen van José Agustín de Larramendi.

Volgens de officiële museuminformatie is het de laatst overgebleven oorspronkelijke woning uit de wederopbouwprojecten die na de aardbeving in Almoradí, Torrevieja, Guardamar en Benejúzar werden uitgevoerd.

Dat maakt het gebouw historisch bijzonder.

Het museum bevindt zich niet in een willekeurig modern gebouw, maar in een woning die zelf onderdeel is van de wederopbouwgeschiedenis.

Een woning uit 1832

De woning aan de Calle La Reina maakte deel uit van het programma waarbij na de aardbeving nieuwe huizen werden gebouwd voor de getroffen inwoners.

In maart 1832 waren in Almoradí in totaal 278 woningen opgeleverd.

Een deel daarvan werd via loting verdeeld onder weduwen en arme eigenaren die door de ramp hun woning hadden verloren.

De woning waarin het museum is gevestigd, laat zien hoe de nieuwe huizen destijds werden gebouwd.

De eenvoudige opzet en de relatief lage constructie passen bij het veiligheidsbeleid van de wederopbouw.

De bouwkundige uitgangspunten waren bedoeld om de risico's van toekomstige aardbevingen te beperken.

Daardoor vormt het gebouw niet alleen een herinnering aan de mensen die de ramp overleefden, maar ook aan de stedenbouwkundige ideeën die tijdens de wederopbouw werden toegepast.

De geschiedenis beleven

Het Museo del Terremoto is ingericht als een interactieve historische ervaring.

Bezoekers maken kennis met de gebeurtenissen van 21 maart 1829 en de jaren van wederopbouw die daarop volgden.

In verschillende vertrekken wordt het dagelijkse leven van een gezin uit de negentiende eeuw nagebootst.

Daarbij wordt gebruikgemaakt van audiovisuele middelen, geluidseffecten en andere technieken die helpen om de historische omstandigheden beter te begrijpen.

De presentatie richt zich niet uitsluitend op de aardbeving zelf.

Ook de sociale gevolgen, de nieuwe woningen en de rol van Larramendi komen aan bod.

De verhalen van slachtoffers, overlevenden en historische bestuurders geven de gebeurtenissen een menselijke dimensie.

Voor bezoekers maakt dat de ramp begrijpelijker dan alleen een beschrijving van jaartallen en schadecijfers.

Het museum is bovendien bedoeld om aandacht te besteden aan de risico's van natuurrampen.

De geschiedenis van de Vega Baja laat immers zien dat aardbevingen en overstromingen nog altijd een belangrijke plaats innemen binnen de regionale leefomgeving.

Voor Almoradí is het Museo del Terremoto daardoor veel meer dan een toeristische voorziening.

Het is een plaats van herinnering en een manier om het verdwenen Almoradí van vóór 1829 opnieuw zichtbaar te maken.

De opening van het museum in 2025 betekende een belangrijke stap in het behoud van het lokale erfgoed.

In juni 2026 vierde de instelling haar eerste verjaardag en werd duidelijk dat de belangstelling voor deze bijzondere geschiedenis groot bleef.

Het museum geeft bovendien extra betekenis aan de huidige stad.

De rechte straten, de Plaza de la Constitución en de kerk San Andrés Apóstol krijgen een andere betekenis wanneer duidelijk wordt waarom Almoradí op deze manier werd herbouwd.

Een stad gebouwd op veerkracht

De geschiedenis van Almoradí is geen opeenvolging van grootse veldslagen of verhalen over machtige vorsten.

Het is vooral de geschiedenis van gewone mensen die op vruchtbare, maar kwetsbare grond een bestaan opbouwden.

Boeren, handelaren, bouwers, gezinnen en geloofsgemeenschappen hebben samen een stad gevormd die meer dan eens opnieuw moest beginnen.

Dat geeft Almoradí iets eigens.

Het verleden is hier niet alleen iets om te bewaren, maar ook iets dat nog altijd voelbaar is in het dagelijkse leven.

De oudste geschiedenis begint bij de Iberische en Romeinse vondsten die aantonen dat het gebied al lang vóór de middeleeuwen werd gebruikt.

Daarna volgde de islamitische periode, waarin de vruchtbare vlakte van de Segura verder werd ontwikkeld met irrigatiekanalen en landbouwgronden.

De christelijke veroveringen van de dertiende eeuw veranderden de bestuurlijke verhoudingen, maar de landbouw bleef de belangrijkste economische basis.

In 1583 verwierf Almoradí bestuurlijke zelfstandigheid ten opzichte van Orihuela.

De verdere afbakening van het grondgebied in 1586 maakte de ontwikkeling van een zelfstandige gemeente mogelijk.

Ook de organisatie van de irrigatie kreeg steeds meer betekenis.

Het Azud de Alfeitamí en het bijbehorende watergerecht vormden belangrijke onderdelen van het agrarische leven.

De zaterdagmarkt, waarvan het historische marktprivilege teruggaat tot 1583, groeide uit tot een ontmoetingspunt voor de omliggende landbouwgemeenschappen.

De grootste breuk in de geschiedenis vond echter plaats op 21 maart 1829.

De zware aardbeving verwoestte vrijwel het volledige centrum en kostte 192 inwoners het leven.

De wederopbouw onder José Agustín de Larramendi gaf de stad een volledig nieuw uiterlijk.

De rechte straten, de brede doorgangen en de centrale Plaza de la Constitución werden ontworpen met het oog op een veiliger toekomst.

Ook de kerk San Andrés Apóstol werd opnieuw gebouwd.

Het orgel en de historische klok Andrea herinneren aan de manier waarop de gemeenschap haar religieuze en culturele leven weer opbouwde.

De negentiende en twintigste eeuw brachten vervolgens nieuwe economische veranderingen.

De landbouw bleef belangrijk, maar Almoradí groeide ook uit tot een handelsplaats met een regionale functie.

De meubelbranche en andere bedrijven zorgden voor nieuwe werkgelegenheid.

De zelfstandigheid van Los Montesinos in 1990 veranderde het gemeentelijke grondgebied opnieuw.

Daarna zette de bevolkingsgroei zich voort en werd de gemeente steeds internationaler.

Toch bleef Almoradí in de eerste plaats een stad van de Vega Baja.

De zaterdagmarkt, de historische Plaza de la Constitución, de landbouwgronden en de plaatselijke tradities vormen nog altijd herkenbare onderdelen van het dagelijkse leven.

Ook de kwetsbaarheid van het landschap bleef een belangrijke factor.

De zware overstromingen van september 2019 maakten duidelijk dat de Segura, net als in vroegere eeuwen, zowel een bron van welvaart als een risico kan zijn.

Met de opening van het Museo del Terremoto in 2025 kreeg de herinnering aan de ramp van 1829 bovendien een nieuwe plaats binnen het culturele leven.

Wie vandaag door Almoradí loopt, ziet daarom niet alleen een rustige stad in de Vega Baja, maar ook een plek die letterlijk uit puin en verandering is herrezen.

Het rechte stratenplan, de kerk, het marktleven en de blijvende band met de huerta vertellen samen een verhaal van aanpassing en volharding.

En precies dat maakt de geschiedenis van Almoradí zo bijzonder: niet luid of opschepperig, maar stevig, herkenbaar en diep geworteld in de aarde van de Vega Baja.

De geschiedenis verklaart ook waarom Almoradí tegenwoordig nog altijd een eigen plaats inneemt in het zuiden van Alicante.

De stad is geen kustbestemming en geen grote provinciehoofdstad, maar een regionaal centrum met een duidelijk geheugen.

De aardbeving, de wederopbouw, de landbouw, de markt en de tradities vormen samen een identiteit die nog altijd herkenbaar is.

Voor Nederlanders en Belgen die Almoradí bezoeken of overwegen hier te wonen, maakt deze achtergrond duidelijk dat de stad veel meer te bieden heeft dan een gunstige ligging in de Vega Baja.

Wie de Plaza de la Constitución bezoekt, door de rechte straten wandelt of de kerk San Andrés Apóstol bekijkt, ziet de gevolgen van een gebeurtenis die bijna tweehonderd jaar geleden het volledige uiterlijk van de plaats veranderde.

De geschiedenis van Almoradí laat daarmee zien hoe een gemeenschap zich na een ingrijpende ramp opnieuw kon organiseren, zonder haar verbondenheid met het landschap en haar oudere tradities volledig te verliezen.

Almoradí is daardoor een plaats waar het verleden niet achter glas verdwijnt, maar zichtbaar blijft in straten, pleinen, gewoonten en het dagelijkse ritme van de stad.

Wie meer wil weten over de huidige gemeente, vindt aanvullende informatie op MijnAlicante.nl via Almoradí in de Vega Baja en de pagina over toerisme in Almoradí.

Dit artikel is voor het laatst bijgewerkt op 8 november 2026.