Geschiedenis van Rojales

De geschiedenis van Rojales begint duizenden jaren geleden aan de oevers van de rivier Segura, in de Vega Baja in het zuiden van de provincie Alicante. Prehistorische gemeenschappen, Iberiërs, Romeinen en islamitische landbouwers maakten gebruik van dit vruchtbare gebied. De huidige nederzetting kreeg in de middeleeuwen vorm en werd op 29 april 1773 zelfstandig van Guardamar del Segura. De historische brug uit 1790 en de oude waterwerken herinneren aan de betekenis van de rivier. Later veranderden de grotwoningen van El Rodeo en de ontwikkeling van Ciudad Quesada het karakter van de gemeente. In dit artikel volgen we deze geschiedenis chronologisch.

Wie vandaag door de straten van Rojales slentert, vermoedt misschien niet meteen dat deze gemeente ooit gevormd werd door eeuwen van verandering, waterbeheer, overstromingen, landbouw en bestuurlijke verschuivingen. Toch ligt onder het rustige ritme van het hedendaagse leven een verleden dat diep verankerd is in de geschiedenis van de Vega Baja.

De rivier de Segura, de oude brug, de heuvels rond de gemeente en de oudste delen van het centrum herinneren eraan dat Rojales niet zomaar is gegroeid. De plaats werd laag voor laag opgebouwd door mensen die zich telkens opnieuw moesten aanpassen aan hun omgeving. Juist die combinatie van rivier, landbouw, erfgoed en moderne woonontwikkeling maakt de geschiedenis van Rojales zo herkenbaar binnen de zuidelijke provincie Alicante.

De gemeente ligt op korte afstand van Guardamar del Segura, Benijófar, Formentera del Segura en de kust van de Costa Blanca. Rojales omvat tegenwoordig zowel de historische dorpskern langs de rivier als omvangrijke woongebieden zoals Ciudad Quesada, Doña Pepa, Pueblo Bravo en Lo Pepín. Ook de kleinere woonkern Heredades maakt deel uit van de gemeente.

Die verschillende delen vertellen elk een ander hoofdstuk uit het verleden. Het oude centrum is ontstaan vanuit landbouw en waterbeheer, terwijl Ciudad Quesada vooral het resultaat is van een ingrijpende verandering in de tweede helft van de twintigste eeuw. De Cuevas del Rodeo vormen daartussen een bijzondere verbinding: ooit eenvoudige woningen voor landbouwarbeiders, tegenwoordig een cultureel centrum met ateliers en tentoonstellingen.

Om het huidige Rojales werkelijk te begrijpen, moeten we daarom veel verder teruggaan dan de moderne woonwijken. De geschiedenis begint in een landschap dat al duizenden jaren aantrekkelijk was voor menselijke bewoning.

De vroegste bewoning van Rojales

De oudste bekende sporen van menselijke bewoning in het grondgebied van Rojales gaan terug tot het neolithicum, de nieuwe steentijd. Volgens de officiële gemeentelijke geschiedschrijving zijn de eerste nederzettingssporen te dateren in het vierde millennium voor Christus.

De ligging aan de benedenloop van de Río Segura maakte het gebied bijzonder geschikt voor bewoning. De rivier bood water, de omliggende gronden konden worden gebruikt voor landbouw en veeteelt en de nabijheid van de Middellandse Zee zorgde voor toegang tot andere voedselbronnen.

Het landschap zag er in die tijd heel anders uit dan tegenwoordig. De rivierdelta was minder sterk gereguleerd en het gebied bestond uit een afwisseling van rivierarmen, vruchtbare gronden, moerassige zones en hoger gelegen terreinen. Juist die verschillen maakten het mogelijk om verschillende vormen van voedselvoorziening te combineren.

De eerste bewoners maakten gebruik van de natuurlijke mogelijkheden van het landschap. Naarmate landbouw en veeteelt belangrijker werden, ontstonden kleine nederzettingen op plaatsen waar mensen relatief veilig konden wonen en tegelijk toegang hadden tot geschikte landbouwgrond.

De neolithische nederzetting La Bernada

Een belangrijke archeologische vindplaats uit deze periode is La Bernada. Deze nederzetting lag aan de voet van een heuvel, in de omgeving van landbouwgrond die door natuurlijke afzettingen van de rivier vruchtbaar was geworden.

Archeologische vondsten wijzen erop dat hier tijdens het vierde en derde millennium voor Christus mensen woonden. De woningen waren waarschijnlijk eenvoudige hutten, opgebouwd uit hout, takken, leem en andere materialen die in de omgeving beschikbaar waren.

Van zulke constructies zijn meestal weinig zichtbare resten bewaard gebleven. Archeologen herkennen de nederzettingen vooral aan paalgaten, kuilen en sporen in de bodem. Sommige kuilen werden vermoedelijk gebruikt om graan en andere landbouwproducten op te slaan.

Bij La Bernada zijn onder meer vuurstenen werktuigen, aardewerk, schelpsieraden en resten van dieren aangetroffen. De vondsten laten zien dat de bewoners landbouw en veeteelt combineerden met het verzamelen van voedsel en het benutten van natuurlijke hulpbronnen.

De aanwezigheid van zeedieren tussen de archeologische resten maakt bovendien duidelijk dat de verbinding met de Middellandse Zee belangrijk was. De kust lag niet ver weg en maakte deel uit van het gebied waarin deze gemeenschappen zich bewogen.

La Bernada is daarmee een van de belangrijkste aanwijzingen dat het huidige grondgebied van Rojales al duizenden jaren geleden werd gebruikt voor bewoning en landbouw.

Nederzettingen uit de bronstijd

Ook tijdens de bronstijd bleef het gebied bewoond. In deze periode, ongeveer het tweede millennium voor Christus, veranderde de organisatie van verschillende gemeenschappen in het zuidoosten van het Iberisch Schiereiland.

Op hoger gelegen terreinen ontstonden nederzettingen waar bewoners hun omgeving konden overzien. Die ligging bood bescherming en maakte het mogelijk de natuurlijke doorgangen en landbouwgronden in de gaten te houden.

In Rojales zijn onder meer bij Cabezo Soler en Cabezo de las Particiones archeologische sporen uit de bronstijd gevonden. Het gaat om aardewerk, stenen werktuigen, maalstenen en resten van muren.

Deze vondsten wijzen op kleine gemeenschappen die leefden van landbouw, veeteelt en andere activiteiten. De woningen waren waarschijnlijk opgebouwd uit steen en leem en beschikten over eenvoudige voorzieningen voor het bereiden van voedsel en het uitvoeren van ambachtelijke werkzaamheden.

De bronstijd bracht bovendien veranderingen in de productie van werktuigen. Door het gebruik van koper en brons konden voorwerpen worden vervaardigd die duurzamer waren dan veel oudere stenen werktuigen.

De nederzettingen rond Rojales maakten deel uit van een groter gebied waarin verschillende culturele invloeden samenkwamen. Vooral de cultuur van El Argar, die tijdens de bronstijd een belangrijke plaats innam in Zuidoost-Spanje, had invloed op de ontwikkeling van de regio.

De vondsten laten zien dat de heuvels rond Rojales al lang vóór de middeleeuwen een belangrijke plaats innamen in het menselijke gebruik van het landschap.

Iberische bewoning bij de Segura

In de eeuwen vóór de Romeinse overheersing maakte het gebied deel uit van de Iberische cultuurwereld. De Iberiërs leefden in gemeenschappen waar landbouw, veeteelt, ambachtelijke productie en handel nauw met elkaar verbonden waren.

De monding van de Segura was in deze periode een belangrijk contactgebied. Via de Middellandse Zee kwamen handelaren uit andere delen van het Middellandse Zeegebied naar de kust van het huidige Alicante.

Vooral Fenicische en later Griekse contacten hadden invloed op de ontwikkeling van de Iberische samenleving. Nieuwe producten, technieken en culturele gebruiken vonden via de kust hun weg naar het binnenland.

In de omgeving van Rojales zijn verschillende Iberische vindplaatsen bekend. Ook het Museo Arqueológico y Paleontológico Municipal van Rojales beschikt over een belangrijke collectie voorwerpen uit deze periode.

Een bijzonder onderdeel daarvan is de Iberische grafstele van El Mejorado. Dit monument wordt beschouwd als een van de opmerkelijkste voorbeelden van Iberische grafkunst in de regio. De oorspronkelijke vindplaats ligt bij Daya Nueva, maar het monument vormt een belangrijk onderdeel van de archeologische collectie die in Rojales wordt gepresenteerd.

Ook voorwerpen uit de omgeving van Cabezo Lucero laten zien hoe sterk de Iberische gemeenschappen langs de benedenloop van de Segura met elkaar verbonden waren.

De Iberische bewoning maakt duidelijk dat Rojales niet alleen een latere landbouwnederzetting was. Het huidige gemeentelijke grondgebied maakte al veel eerder deel uit van een regio waarin landbouw, handel en culturele contacten belangrijk waren.

Rojales tijdens de Romeinse periode

Met de uitbreiding van de Romeinse macht over het Iberisch Schiereiland veranderde de bestuurlijke en economische organisatie van de streek.

De Romeinen ontwikkelden een netwerk van steden, wegen en landbouwbedrijven. De benedenloop van de Segura maakte deel uit van een groter economisch gebied dat onder meer verbonden was met de Romeinse stad Ilici, het huidige Elche.

In de omgeving van Rojales ontstonden landelijke nederzettingen en landbouwbedrijven. Zulke bedrijven werden vaak aangeduid als villae, Romeinse agrarische ondernemingen met woningen, opslagruimten en voorzieningen voor de verwerking van producten.

De belangrijkste gewassen waren onder meer graan, olijven en druiven. Daarnaast werden fruitbomen en groenten verbouwd. De productie was bedoeld voor plaatselijk gebruik, maar kon ook worden verhandeld met andere nederzettingen.

De ligging in de vruchtbare vallei bood daarvoor goede mogelijkheden. Toch betekende de aanwezigheid van Romeinse landbouwbedrijven niet dat het huidige Rojales toen al als herkenbare stad bestond.

Het gebied werd gebruikt door verschillende kleinere gemeenschappen, die onderdeel waren van een groter agrarisch en economisch netwerk.

De Romeinse geschiedenis van Rojales is daardoor minder een verhaal van grote monumenten en openbare gebouwen, maar vooral van landbouw, landelijke bewoning en verbindingen met andere plaatsen in de regio.

Islamitische periode en middeleeuwen

Een beslissende fase in de geschiedenis van het huidige Rojales begon tijdens de islamitische periode. Vanaf de achtste eeuw kwam het zuidoosten van het Iberisch Schiereiland onder islamitisch bestuur te staan.

De streek rond de Segura maakte deel uit van al-Andalus, het islamitisch bestuurde gebied van het Iberisch Schiereiland. In deze periode veranderde vooral de organisatie van landbouw en waterbeheer ingrijpend.

De bewoners ontwikkelden en verbeterden irrigatiesystemen waarmee rivierwater over grote oppervlakten kon worden verdeeld. Daardoor ontstond een vruchtbaar landbouwlandschap dat de basis vormde voor de latere huerta van de Vega Baja.

Voor Rojales was deze ontwikkeling bijzonder belangrijk. De rivier stroomde door een gebied waar landbouw mogelijk was, maar waar de beschikbare hoeveelheid water zorgvuldig moest worden verdeeld.

De landbouw werd daardoor niet alleen afhankelijk van de natuurlijke vruchtbaarheid van de grond, maar ook van de kennis en organisatie van het waterbeheer.

Al-Mudawwar bij Cabezo Soler

Een van de belangrijkste islamitische nederzettingen binnen het huidige grondgebied van Rojales lag in de omgeving van Cabezo Soler.

Deze nederzetting stond in Arabische bronnen bekend als Al-Mudawwar en was verbonden met de islamitische stad Orihuela.

Archeologisch onderzoek heeft aangetoond dat het ging om een belangrijk agrarisch nederzettingsgebied. Rond Cabezo Soler lagen verschillende kleine woonkernen en landbouwgronden.

De hogere delen van het terrein werden gebruikt voor bescherming en controle over de omgeving. Op Cabezo Soler bevond zich een versterkte plaats die in de islamitische wereld bekendstond als een hisn.

Een hisn was een versterking of toevluchtsoord dat bescherming kon bieden aan de bevolking van omliggende landbouwgemeenschappen.

Bij Cabezo Soler zijn onder meer resten gevonden van een waterreservoir en andere voorzieningen die waarschijnlijk een rol speelden bij de bescherming en bevoorrading van de bewoners.

Ook in de omgeving van Inquisición Grande, Cabezo de las Tinajas en Cabezo de la Cueva de la Tía Maravillas zijn islamitische bewoningssporen aangetroffen.

Deze vondsten wijzen op een verspreid nederzettingsgebied met huizen, opslagkuilen, waterreservoirs, landbouwgronden en begraafplaatsen.

De nederzetting werd bovendien vermeld door de Arabische geografen Al-Udrí en Al-Idrisi, die in de elfde en twaalfde eeuw verschillende plaatsen en routes in het islamitische Spanje beschreven.

Al-Mudawwar laat zien dat de omgeving van Rojales tijdens de islamitische periode meer was dan een verzameling kleine boerderijen. Het ging om een agrarisch gebied met een herkenbare organisatie en een eigen verdedigingssysteem.

De ontwikkeling van de huerta

De islamitische landbouwgemeenschappen maakten intensief gebruik van de vruchtbare grond langs de Segura. De beschikbare hoeveelheid water was daarbij van doorslaggevend belang.

Door middel van irrigatiekanalen, de zogenoemde acequias, kon rivierwater naar landbouwpercelen worden geleid. Het overtollige water werd afgevoerd via andere watergangen.

Het systeem maakte het mogelijk om gewassen te verbouwen die zonder kunstmatige irrigatie moeilijk zouden groeien in het droge klimaat van de Vega Baja.

De aanleg van zulke waterwerken vereiste veel kennis. De kanalen moesten voldoende afschot hebben om het water te laten stromen, terwijl de verdeling tussen verschillende gebruikers zorgvuldig werd geregeld.

Ook de plaatsing van waterinlaten, stuwen en afwateringskanalen was belangrijk. Zonder goed onderhoud konden de landbouwgronden te droog worden of juist onder water komen te staan.

Het waterbeheer werd daardoor een belangrijk onderdeel van het maatschappelijke leven. Boeren waren afhankelijk van elkaar en moesten afspraken maken over het gebruik van een gezamenlijke hulpbron.

Veel van deze historische principes bleven na de christelijke verovering bestaan. De landbouwstructuur die tijdens de islamitische periode was ontwikkeld, vormde de basis voor het latere agrarische landschap van Rojales.

Het ontstaan van het huidige Rojales

De huidige dorpskern van Rojales ontstond niet op precies dezelfde plaats als de oudere islamitische nederzettingen bij Cabezo Soler.

Het nieuwe woongebied ontwikkelde zich langs de rivier Segura, waar de landbouwgronden en verbindingsroutes een belangrijke rol speelden.

Volgens de officiële gemeentelijke geschiedschrijving kreeg de nederzetting tijdens het begin van de veertiende eeuw steeds duidelijker haar huidige naam en ligging.

De oudste bekende schriftelijke verwijzing naar Rojales op de huidige locatie dateert uit 1357.

In dat jaar werd de plaats beschreven als een verzameling huizen en landbouwbedrijven met een watermolen.

Dat is een belangrijk historisch gegeven. Het laat zien dat Rojales in de veertiende eeuw al een herkenbare gemeenschap was die sterk verbonden was met landbouw en waterkracht.

De plaatsnaam werd in oude documenten onder meer geschreven als Roxales. De spelling veranderde in de loop der eeuwen geleidelijk naar de huidige vorm Rojales.

Over de precieze taalkundige oorsprong van de naam bestaan verschillende verklaringen. Een Arabische herkomst wordt regelmatig genoemd, maar is niet volledig eenduidig vastgesteld.

Het is daarom verstandiger om de historische schrijfwijzen en de ontwikkeling van de plaatsnaam te beschrijven zonder één onzekere verklaring als vaststaand feit te presenteren.

De plannen voor een versterkte nederzetting

Een bijzonder historisch document uit 1382 laat zien dat Rojales destijds al werd beschouwd als een strategisch interessante plaats.

Volgens de geschiedschrijver Pedro Bellot besprak het bestuur van Orihuela in dat jaar de mogelijkheid om de bevolking van Guardamar naar Rojales te verplaatsen.

Rojales werd gezien als een plaats die mogelijk gemakkelijker en goedkoper te verdedigen was dan de kustnederzetting Guardamar.

Het plan ging uiteindelijk niet door. De aanleg van torens, muren en andere verdedigingswerken zou veel geld kosten, waardoor de plannen werden gewijzigd.

Wel werd voorgesteld om een versterkte toren te bouwen waar bewoners in tijden van gevaar bescherming konden zoeken.

Deze geschiedenis laat zien dat Rojales tijdens de late middeleeuwen niet uitsluitend een agrarische nederzetting was. De ligging langs de rivier maakte de plaats ook belangrijk voor de controle over de omgeving en de verbindingen tussen verschillende gebieden.

De christelijke verovering

In de dertiende eeuw veranderde de politieke situatie in de Vega Baja ingrijpend.

Het gebied rond Orihuela kwam tijdens de christelijke veroveringen aanvankelijk onder Castiliaans gezag te staan. In 1265 en 1266 voerde koning Jaume I van Aragón een militaire campagne om het christelijke gezag in het koninkrijk Murcia te herstellen.

De veranderingen hadden gevolgen voor het grondbezit, de rechtspraak en de bestuurlijke organisatie van de streek.

De islamitische landbouwstructuur verdween echter niet onmiddellijk. De irrigatiekanalen en de bestaande landbouwpercelen bleven belangrijk voor de economische ontwikkeling.

In 1296 veroverde koning Jaume II van Aragón verschillende gebieden die eerder onder Castiliaans bestuur hadden gestaan.

Met de grensafspraken van Torrellas in 1304 en Elche in 1305 werd de nieuwe politieke situatie bevestigd.

Orihuela en de omliggende gebieden kwamen daarmee binnen het Koninkrijk Valencia te liggen, dat deel uitmaakte van de Kroon van Aragón.

Voor het latere Rojales betekende dit dat de plaats zich ontwikkelde binnen een bestuurlijk gebied dat sterk verbonden was met Orihuela en Guardamar del Segura.

De landbouw en het waterbeheer bleven de belangrijkste economische basis.

De zelfstandigheid van Rojales in 1773

Na de middeleeuwen ontwikkelde Rojales zich geleidelijk tot een grotere landbouwgemeenschap.

De uitbreiding van het irrigatiesysteem zorgde ervoor dat meer landbouwgrond kon worden gebruikt. Daardoor groeiden zowel de economische betekenis als de bevolking van de plaats.

Toch bleef Rojales lange tijd bestuurlijk verbonden met Guardamar del Segura.

Guardamar had in 1692 van koning Carlos II het privilege gekregen om zich als zelfstandige gemeente te organiseren. Het daarbij behorende grondgebied omvatte ook Rojales.

Voor de inwoners van Rojales betekende deze afhankelijkheid dat belangrijke bestuurlijke en economische beslissingen buiten de eigen woonplaats werden genomen.

Dat leidde geleidelijk tot onvrede.

De strijd om eigen bestuur

De wens om zelfstandig te worden ontstond in een periode waarin de landbouwproductie toenam en Rojales een steeds duidelijkere eigen identiteit ontwikkelde.

Vooral de verdeling van belastingen, de organisatie van irrigatiewater en de investeringen in openbare voorzieningen waren belangrijke onderwerpen.

De bewoners vonden dat de groeiende plaats meer invloed moest krijgen op de eigen bestuurlijke en economische ontwikkeling.

Het streven naar zelfstandigheid leidde tot langdurige onderhandelingen met Guardamar en de vertegenwoordigers van de Spaanse kroon.

Het bestuurlijke proces begon al in het midden van de achttiende eeuw, maar het duurde jaren voordat een definitief besluit werd genomen.

Een belangrijke factor was dat de Spaanse kroon voor het verlenen van bepaalde bestuurlijke privileges aanzienlijke bedragen verlangde.

Voor de bevolking van een landbouwgemeenschap betekende dit dat de financiële gevolgen zwaar konden zijn.

Toch groeide de steun voor een eigen gemeentebestuur.

29 april 1773: een zelfstandige gemeente

Op 29 april 1773 kwam het besluit waarop de inwoners hadden gewacht.

Koning Carlos III vaardigde een Real Cédula uit waarmee Rojales officieel werd erkend als zelfstandige villa.

Een Real Cédula was een koninklijk besluit waarmee bestuurlijke rechten, verplichtingen of andere juridische zaken werden vastgelegd.

De nieuwe status betekende dat Rojales een eigen gemeentebestuur kon vormen en belangrijke plaatselijke beslissingen zelf kon nemen.

Het besluit maakte een einde aan de bestuurlijke afhankelijkheid van Guardamar del Segura.

In de koninklijke beschikking werd het grondgebied omschreven als bijzonder vruchtbaar en aantrekkelijk langs de oevers van de Segura.

Die beschrijving onderstreepte het belang van de landbouw voor de economische ontwikkeling van de plaats.

De eerste burgemeester van het zelfstandige Rojales was Damián Pastor de López.

Met de vorming van het nieuwe gemeentebestuur kreeg Rojales meer mogelijkheden om eigen voorzieningen te ontwikkelen.

Dat gold onder meer voor wegen, waterbeheer, openbare gebouwen en de organisatie van het dagelijkse bestuur.

De zelfstandigheid van 1773 was daarmee niet alleen een symbolische gebeurtenis, maar ook een belangrijke verandering in de manier waarop de gemeenschap haar toekomst kon vormgeven.

De groei na de zelfstandigheid

Na 1773 groeide Rojales verder als landbouwgemeente.

De vruchtbare gronden rond de rivier werden intensiever gebruikt en er ontstonden nieuwe mogelijkheden voor handel en ambachtelijke productie.

Ook de bevolking nam toe.

De groei maakte duidelijk dat betere infrastructuur noodzakelijk was. Vooral de verbinding tussen de twee oevers van de Segura was een belangrijk probleem.

De rivier verdeelde het dorp in twee delen, terwijl landbouwers, handelaren en inwoners voortdurend van de ene naar de andere kant moesten reizen.

Een stevige brug werd daarom een van de belangrijkste wensen van de nieuwe gemeente.

De bouw van deze brug zou uitgroeien tot een van de meest herkenbare historische projecten van Rojales.

De historische brug en waterwerken

Een van de bijzonderste onderdelen van het historische Rojales is het monumentale waterbouwkundige complex langs de Segura.

De combinatie van de Puente Carlos III, de stuw, de noria en de irrigatiekanalen vormt een tastbare herinnering aan de eeuwenlange afhankelijkheid van de rivier.

De verschillende bouwwerken ontstonden niet allemaal in dezelfde periode.

Het irrigatiesysteem heeft wortels in de islamitische tijd, de historische stuw werd later verbeterd, de stenen brug dateert uit het einde van de achttiende eeuw en de huidige noria uit de negentiende eeuw.

Samen vertellen de monumenten hoe de inwoners van Rojales de rivier probeerden te gebruiken en tegelijkertijd de risico's van hoogwater moesten beheersen.

De Puente Carlos III

De Puente Carlos III is zonder twijfel een van de bekendste historische monumenten van Rojales.

De stenen brug verbindt de twee oevers van de Segura en vormt een belangrijk onderdeel van het historische centrum.

Voordat de huidige brug werd gebouwd, moesten de inwoners gebruikmaken van eenvoudigere verbindingen.

In 1725 werd een brug van hout en andere lichte materialen aangelegd. Deze constructie werd tijdens een overstroming in 1733 verwoest.

De brug werd vervolgens opnieuw gebouwd, maar ook deze verbinding bleek niet bestand tegen het geweld van de rivier.

Bij een nieuwe overstroming in 1750 ging de brug opnieuw verloren.

De ervaringen maakten duidelijk dat Rojales behoefte had aan een stevigere verbinding die beter bestand was tegen de wisselende waterstanden van de Segura.

Na de zelfstandigheid van 1773 kreeg dit project meer aandacht.

De nieuwe gemeente wilde beschikken over een brug die niet alleen praktisch was, maar ook paste bij de groeiende bestuurlijke betekenis van Rojales.

De bouwwerkzaamheden begonnen op 26 juli 1787.

De brug werd uiteindelijk op 23 oktober 1790 voltooid.

Deze data zijn bekend dankzij een historische inscriptie die op de brug bewaard is gebleven.

De financiering was een belangrijke uitdaging.

Een bijzondere rol werd gespeeld door José Tormo, de bisschop van Orihuela.

Hij stelde een bedrag van 6.000 pesos beschikbaar als renteloze lening.

De totale bouwkosten bedroegen ongeveer 11.000 pesos.

Het gemeentebestuur betaalde deze kosten met behulp van openbare middelen en heffingen.

De brug kreeg de naam Carlos III, ter herinnering aan de koning onder wiens bewind de aanleg begon en de gemeentelijke zelfstandigheid eerder tot stand was gekomen.

Drie bogen over de Segura

De Puente Carlos III werd volledig gebouwd met zorgvuldig gehouwen natuursteen.

De brug heeft een lengte van ongeveer 24,5 meter en een breedte van ongeveer zeven meter.

Het bouwwerk beschikt over drie grote overspanningen met afgeplatte stenen bogen.

De middelste boog heeft een opening van ongeveer 7,5 meter, terwijl de twee zijbogen ongeveer 5,5 meter breed zijn.

De pijlers zijn voorzien van speciale constructies die de stroming van het water beter moeten geleiden en de druk op de brug moeten verminderen.

Ook de vorm van de brug werd aangepast aan het risico van overstromingen.

De stevige stenen constructie moest ervoor zorgen dat de verbinding tussen beide oevers betrouwbaarder werd dan de eerdere houten bruggen.

De brug werd daarmee een belangrijk onderdeel van het dagelijkse leven.

Landbouwers konden hun producten gemakkelijker vervoeren, handelaren bereikten sneller de andere oever en inwoners hoefden minder afhankelijk te zijn van tijdelijke overgangen.

De Puente Carlos III is tegenwoordig niet alleen een functionele verbinding, maar ook een belangrijk historisch symbool.

De drie stenen bogen en de ligging midden in het dorp maken het bouwwerk tot een van de herkenbaarste beelden van Rojales.

Het Azud en de irrigatiekanalen

Naast de brug bevindt zich een ander belangrijk onderdeel van het historische waterbeheer: het Azud van Rojales.

Een azud is een stuw waarmee het waterniveau van een rivier wordt verhoogd, zodat water via kanalen naar landbouwgronden kan worden geleid.

De ontwikkeling van het stuwsysteem hangt samen met de geschiedenis van de irrigatie langs de Segura.

De oudste vormen van waterverdeling ontstonden tijdens de islamitische periode, maar het systeem werd in latere eeuwen sterk verbeterd.

De huidige historische stuw wordt vooral verbonden met de zestiende en zeventiende eeuw.

De constructie werd gebouwd met stevige natuurstenen onderdelen en moest bestand zijn tegen de wisselende waterstanden van de rivier.

Door het water gedeeltelijk op te houden, kon het via de inlaten van de irrigatiekanalen naar de landbouwgronden worden geleid.

Een van de belangrijkste watergangen was de Acequia de la Comuna.

Deze irrigatievoorziening maakte deel uit van het uitgebreide netwerk waarmee de vruchtbare huerta van Rojales van water werd voorzien.

De landbouwers waren afhankelijk van een goede verdeling van het water.

Wanneer de rivier weinig water voerde, moest het beschikbare water zorgvuldig worden verdeeld. Bij hoogwater moesten de kanalen en andere voorzieningen juist worden beschermd tegen beschadigingen.

Het onderhoud van het systeem vergde daarom voortdurend samenwerking.

Het Azud was daarmee niet alleen een technisch bouwwerk, maar ook een belangrijk onderdeel van de sociale en economische organisatie van Rojales.

De historische noria van Rojales

Een ander opvallend onderdeel van het waterbouwkundige complex is de noria, het traditionele waterrad.

De huidige historische noria werd aan het einde van de negentiende eeuw aangelegd.

Het rad had als functie rivierwater omhoog te brengen naar landbouwgronden die boven het waterniveau lagen.

Het systeem maakte gebruik van de stroming van het water om het rad in beweging te brengen.

Via de draaiende constructie kon water naar een hoger gelegen kanaal worden gebracht en vervolgens over landbouwpercelen worden verdeeld.

De noria vormde daarmee een belangrijke technische oplossing voor een probleem waarmee landbouwers in de Vega Baja eeuwenlang te maken hadden.

Niet alle landbouwgrond lag laag genoeg om rechtstreeks met rivierwater te worden bevloeid.

Door gebruik te maken van een waterrad konden ook hoger gelegen percelen worden bereikt.

De noria werd beschermd door een monumentale stenen constructie die moest voorkomen dat het rad bij hoge waterstanden beschadigd raakte.

Samen met de stuw, de brug en de irrigatiekanalen vormt de noria een van de belangrijkste historische herkenningspunten van Rojales.

De waterwerken maken bovendien duidelijk dat de geschiedenis van de gemeente nauw verbonden is met technische kennis.

De inwoners moesten niet alleen landbouw bedrijven, maar ook oplossingen ontwikkelen voor het verdelen, verhogen en beheersen van rivierwater.

Landbouw als bestaansbasis

De welvaart van Rojales was in de achttiende en negentiende eeuw nauw verbonden met de landbouw.

De vruchtbare gronden van de Vega Baja leverden groenten, fruit, granen en andere gewassen op die het bestaan van de bevolking droegen.

De huerta was daarbij veel meer dan alleen een verzameling akkers.

Het landschap bestond uit een fijnmazig netwerk van irrigatiekanalen, landbouwwegen, kleine percelen en agrarische gebouwen.

Het gebruik van water werd geregeld via traditionele afspraken en organisaties.

Daarmee ontstond een agrarische samenleving waarin samenwerking noodzakelijk was.

De landbouwers waren afhankelijk van hetzelfde rivierwater en moesten rekening houden met de seizoenen en de beschikbare hoeveelheid water.

De groei van de landbouw bracht ook bevolkingsgroei en nieuwe ambachtelijke activiteiten met zich mee.

Rojales ontwikkelde zich als een plaats waar boeren, arbeiders, ambachtslieden en handelaren samen een gemeenschap vormden die nauw verbonden was met het omliggende land.

De landbouwproducten werden niet uitsluitend binnen de gemeente gebruikt.

Een deel van de oogst werd verkocht op markten in andere plaatsen van de Vega Baja.

Daardoor maakte Rojales deel uit van een groter agrarisch en economisch netwerk.

Het dagelijkse leven in de huerta

Het leven in het historische Rojales werd sterk bepaald door het ritme van de seizoenen.

In het voorjaar werden verschillende gewassen geplant of verzorgd, terwijl tijdens de zomer en het najaar veel aandacht uitging naar het onderhoud van de irrigatiekanalen en het binnenhalen van de oogst.

Families werkten vaak gezamenlijk op hun landbouwgrond.

Ook kinderen hielpen in vroegere tijden regelmatig mee bij eenvoudige werkzaamheden.

De landbouw bracht niet alleen werk met zich mee, maar bepaalde ook de inrichting van het dagelijkse leven.

Veel gezinnen woonden in eenvoudige huizen die dicht bij hun landbouwgronden lagen.

De beschikbare middelen waren vaak beperkt en de inkomsten konden sterk wisselen.

Een slechte oogst, langdurige droogte of overstroming kon grote gevolgen hebben voor de financiële situatie van een gezin.

Daarom probeerden veel families verschillende vormen van inkomsten te combineren.

Naast landbouw kwamen ook kleine ambachten, handel en andere werkzaamheden voor.

De molens, waterwerken en opslagplaatsen in de omgeving maakten deel uit van deze agrarische economie.

De kennis van het landschap werd van generatie op generatie doorgegeven.

Boeren moesten weten wanneer zij moesten zaaien, hoe water verdeeld moest worden en welke omstandigheden gevaarlijk konden zijn voor hun gewassen.

Deze praktische kennis vormde eeuwenlang een belangrijk onderdeel van het plaatselijke leven.

Het Museo de la Huerta

Een bijzondere plek waar deze geschiedenis wordt bewaard, is het Museo de la Huerta.

Het museum bevindt zich in de voormalige Hacienda de los Llanos, ook bekend als de Hacienda de Don Florencio.

Deze historische landbouwonderneming ligt in de omgeving van Lo Saavedra, langs de weg tussen Rojales en Guardamar del Segura.

Het oorspronkelijke landbouwbedrijf had een oppervlakte van ongeveer 30.562 vierkante meter.

De gebouwen en verschillende traditionele gebruiksvoorwerpen zijn behouden om bezoekers inzicht te geven in het dagelijkse leven van vroegere landbouwfamilies.

Het museum laat zien hoe een grote landbouwonderneming in de Vega Baja was georganiseerd.

Er wordt aandacht besteed aan de woning van de eigenaar, de verblijven van arbeiders, landbouwgereedschappen en de verwerking van landbouwproducten.

Ook traditionele ambachten komen aan bod.

De inrichting geeft inzicht in de sociale verschillen tussen eigenaren, pachters en landarbeiders.

Daardoor vertelt het museum niet alleen het verhaal van de landbouwtechniek, maar ook van de mensen die eeuwenlang van het land leefden.

Het Museo de la Huerta vormt daarmee een belangrijke aanvulling op de historische brug en de waterwerken in het centrum.

De brug, stuw en noria laten zien hoe het water werd beheerst, terwijl het museum duidelijk maakt hoe dat water werd gebruikt om het dagelijkse bestaan mogelijk te maken.

Rojales in de negentiende eeuw

De negentiende eeuw bracht voor Rojales grote uitdagingen.

Net als elders in Spanje kreeg de gemeente te maken met politieke onrust, economische schommelingen en de gevolgen van oorlogen en bestuurlijke veranderingen.

De landbouw bleef de belangrijkste bron van inkomsten, maar de bevolking moest zich voortdurend aanpassen aan wisselende omstandigheden.

Het leven in de Vega Baja bleef kwetsbaar.

De Segura bracht vruchtbaarheid, maar ook overstromingen. Daarnaast lag de streek in een gebied waar aardbevingen konden voorkomen.

De aardbeving van 1829

Een van de zwaarste natuurrampen uit de regionale geschiedenis vond plaats op 21 maart 1829.

Op die dag werd de Vega Baja getroffen door een zware aardbeving die bekendstaat als de aardbeving van Torrevieja.

De ramp veroorzaakte grote schade in verschillende plaatsen, waaronder Torrevieja, Almoradí, Benejúzar en Guardamar del Segura.

Ook Rojales maakte deel uit van het getroffen gebied.

De gevolgen waren niet overal even ernstig.

Vooral Almoradí en enkele andere plaatsen werden vrijwel volledig verwoest, terwijl de schade in Rojales beperkter was.

Toch had de aardbeving ook hier gevolgen voor gebouwen en het dagelijkse leven.

De parochiekerk van San Pedro Apóstol raakte zwaar beschadigd en moest later worden hersteld.

De ramp maakte duidelijk hoe kwetsbaar de traditionele bebouwing in deze streek was.

Huizen en openbare gebouwen waren meestal niet ontworpen om zware aardbevingen te weerstaan.

De gebeurtenissen van 1829 bleven daardoor lange tijd onderdeel van het collectieve geheugen van de Vega Baja.

De kerk San Pedro Apóstol

De parochiekerk van San Pedro Apóstol behoort tot de belangrijkste historische gebouwen van Rojales.

De huidige kerk werd in de achttiende eeuw gebouwd.

De werkzaamheden begonnen op 9 maart 1780 en werden in 1788 voltooid.

De bouw vond plaats in de periode waarin Rojales zich na de zelfstandigheid van 1773 verder ontwikkelde.

De kerk kreeg een belangrijke plaats binnen het religieuze en maatschappelijke leven.

Hier kwamen inwoners samen voor missen, dopen, huwelijken, begrafenissen en verschillende plaatselijke feesten.

De aardbeving van 1829 veroorzaakte echter grote schade aan het gebouw.

De kerk werd daarna hersteld en in latere perioden verder aangepast.

Daardoor vertoont de huidige gevel verschillende architectonische invloeden.

Het interieur heeft een grote koepel die wordt toegeschreven aan Fray Antón Villanueva.

Ook de religieuze beelden en andere onderdelen van de inrichting maken de kerk tot een belangrijk plaatselijk monument.

De kerk vormt daarmee een tastbare verbinding tussen de ontwikkeling van het zelfstandige Rojales in de achttiende eeuw en de latere herstelwerkzaamheden na de aardbeving.

Het gebouw is bovendien een belangrijk onderdeel van het historische centrum en het jaarlijkse religieuze leven van de gemeente.

Overstromingen van de Segura

Naast aardbevingen vormden overstromingen een terugkerend probleem.

De Segura was noodzakelijk voor de landbouw, maar bij hevige regenval kon de rivier buiten haar oevers treden.

Het water kon zich dan over grote delen van de vruchtbare vlakte verspreiden.

Voor landbouwfamilies waren dergelijke overstromingen bijzonder ingrijpend.

Niet alleen woningen en landbouwgebouwen konden beschadigd raken, maar ook oogsten, irrigatiekanalen en wegen.

Een overstroming kon bovendien tot gevolg hebben dat landbouwgrond tijdelijk niet meer bruikbaar was.

De geschiedenis van de Vega Baja kent verschillende grote overstromingen.

Een van de bekendste vond plaats in oktober 1879 en staat bekend als de Riada de Santa Teresa.

Deze overstroming veroorzaakte grote schade in het stroomgebied van de Segura.

Ook de landbouwgebieden rond Rojales werden geraakt door de hoge waterstanden.

De gebeurtenissen maakten duidelijk dat waterbeheer niet alleen nodig was om landbouw mogelijk te maken.

Het was ook noodzakelijk om de bevolking te beschermen.

De historische stuw, noria, brug en irrigatiekanalen vormen daarmee onderdeel van een veel grotere geschiedenis waarin de inwoners van Rojales voortdurend probeerden met de rivier te leven.

De grotwoningen van El Rodeo

Een van de meest bijzondere historische plekken in Rojales is de wijk El Rodeo.

De Cuevas del Rodeo bestaan uit een verzameling grotwoningen die in de hellingen ten zuiden van het historische centrum zijn uitgegraven.

De oudste grotwoningen dateren uit de achttiende eeuw.

Volgens de gemeentelijke geschiedschrijving werden ze oorspronkelijk aangelegd door mijnwerkers uit Murcia die naar Rojales kwamen om in de landbouw te werken.

Deze arbeiders hadden ervaring met het bewerken van steen en het uitgraven van ruimten in de bodem.

Daardoor beschikten zij over de kennis die nodig was om eenvoudige woningen in de hellingen aan te leggen.

De grotwoningen vormden een betaalbare oplossing voor gezinnen die onvoldoende middelen hadden om een traditioneel huis te bouwen.

Wonen in de rotsen

De grotwoningen werden uitgegraven in relatief zachte gesteentelagen.

De bewoners maakten gebruik van de natuurlijke hellingen en begonnen met het uitgraven van ruimten die later werden uitgebreid.

De oorspronkelijke woningen beschikten meestal over eenvoudige vertrekken voor slapen, koken en andere dagelijkse activiteiten.

Een belangrijk voordeel van de grotwoningen was de relatief constante temperatuur.

De dikke laag aarde en gesteente zorgde ervoor dat het binnen tijdens warme zomers koeler bleef dan in veel gewone woningen.

In de winter bood de ondergrond juist bescherming tegen kou en wind.

Daardoor waren de grotten geschikt voor bewoning in het mediterrane klimaat.

De grond die tijdens het uitgraven vrijkwam, werd vaak gebruikt om een platform voor de woning aan te leggen.

Op dit terrein kon een kleine tuin of moestuin worden ingericht.

Voor gezinnen met beperkte inkomsten vormde zo'n tuin een nuttige aanvulling op het dagelijkse voedsel.

De grotwoningen ontwikkelden zich geleidelijk tot een echte woonwijk.

Er ontstonden doorgangen, paden en kleine open ruimten tussen de verschillende woningen.

In de negentiende en het begin van de twintigste eeuw woonden hier verschillende generaties inwoners van Rojales.

El Rodeo vertegenwoordigt daarmee een andere vorm van historisch erfgoed dan de monumentale brug of de parochiekerk.

Het gaat niet om gebouwen die verbonden waren met bestuurlijke macht of grote religieuze instellingen, maar om woningen die door gewone arbeiders en hun families werden aangelegd.

Van grotwoningen naar kunstenaarswijk

In de tweede helft van de twintigste eeuw veranderde het gebruik van de grotwoningen.

Door de komst van modernere woningen en betere voorzieningen verlieten veel bewoners de traditionele grotten.

Een deel van de woningen raakte daardoor in verval.

Later ontstonden plannen om het bijzondere erfgoed te behouden en een nieuwe functie te geven.

De gemeente begon met het restaureren van verschillende grotwoningen.

Daarbij werd geprobeerd de oorspronkelijke structuur zoveel mogelijk te bewaren.

De herstelde woningen werden vervolgens geschikt gemaakt voor culturele activiteiten.

Zo ontstond het Ecomuseo del Hábitat Subterráneo Municipal.

Dit openluchtmuseum bestaat uit ongeveer vijftien gerestaureerde grotwoningen die onder meer worden gebruikt als kunstenaarsateliers en tentoonstellingsruimten.

Ook werd het Zoco Artesanal ontwikkeld, een ambachtelijke markt waar kunstenaars en makers hun werk kunnen presenteren.

De Cuevas del Rodeo groeiden daardoor uit tot een belangrijk cultureel herkenningspunt.

De grotten herinneren nog altijd aan een tijd waarin wonen eenvoudig en sterk verbonden met het landschap was.

Tegelijk laten de ateliers en tentoonstellingen zien hoe historisch erfgoed een nieuwe betekenis kan krijgen.

In plaats van de grotwoningen uitsluitend als monumenten te bewaren, worden zij opnieuw gebruikt als plaatsen waar mensen werken, elkaar ontmoeten en creatieve activiteiten organiseren.

Dat maakt El Rodeo tot een bijzondere verbinding tussen het historische en moderne Rojales.

Andere historische gebouwen en voorzieningen

Naast de brug, de waterwerken, de kerk en de grotwoningen beschikt Rojales over verschillende andere historische gebouwen die herinneren aan het dagelijkse leven van vroegere generaties.

Een bijzonder voorbeeld is de gerestaureerde windmolen.

Deze molen staat op een kleine heuvel en werd gebruikt om graan te malen.

De constructie maakte gebruik van de wind om de maalstenen in beweging te brengen.

Daardoor kon graan worden verwerkt tot meel dat vervolgens werd gebruikt voor het bakken van brood en andere voedingsmiddelen.

De windmolen werd in latere jaren gerestaureerd en opnieuw voorzien van verschillende mechanische onderdelen.

Het gebouw laat zien hoe de landbouw in Rojales verbonden was met ambachtelijke productie.

Het ging niet alleen om het verbouwen van graan, maar ook om de verwerking ervan tot producten die in het dagelijkse leven nodig waren.

De waterreservoirs van Gasparito

Een ander bijzonder onderdeel van het historische erfgoed zijn de Aljibes de Gasparito.

Deze waterreservoirs werden vanaf de tweede decade van de twintigste eeuw gebruikt voor de opslag van regenwater.

Een aljibe is een ondergronds of gedeeltelijk ingegraven reservoir waarin water kan worden opgeslagen.

De reservoirs waren belangrijk in een streek waar de beschikbaarheid van drinkwater niet altijd vanzelfsprekend was.

Het opgevangen water werd bewaard en vervolgens verkocht aan inwoners die het nodig hadden.

De Aljibes de Gasparito herinneren daarmee aan een periode waarin niet ieder huishouden beschikte over een betrouwbare aansluiting op een drinkwaterleiding.

Het historische complex wordt tegenwoordig gebruikt voor een permanente tentoonstelling over de betekenis van water in het traditionele Rojales.

Deze tentoonstelling draagt de naam Rojales y el Agua en el Mundo Tradicional.

De waterreservoirs vormen een interessante aanvulling op de oude irrigatievoorzieningen langs de Segura.

Waar de stuw en de noria vooral werden gebruikt voor landbouw, laten de Aljibes de Gasparito zien hoe belangrijk water ook was voor het dagelijkse leven van de inwoners.

Het archeologisch museum

Het Museo Arqueológico y Paleontológico Municipal vormt een belangrijke plaats voor het behoud van de oudste geschiedenis van Rojales.

Het museum is gevestigd in het historische gebouw van het voormalige gemeentehuis aan de Plaza de España.

De collectie bestaat uit archeologische en paleontologische voorwerpen.

De archeologische afdeling laat zien hoe het gebied werd bewoond vanaf de prehistorie tot de latere historische perioden.

Daarbij wordt aandacht besteed aan het neolithicum, de bronstijd, de Iberische cultuur, de Romeinse periode en de islamitische geschiedenis.

Ook de ontwikkeling van het middeleeuwse Rojales en de latere landbouwgemeenschap komen aan bod.

De paleontologische afdeling richt zich op fossielen en andere resten van dieren die miljoenen jaren geleden in de regio leefden.

Daaronder bevinden zich fossielen van grote zeedieren, zoals walvissen, dolfijnen en andere mariene zoogdieren.

Deze vondsten laten zien dat de natuurlijke geschiedenis van het gebied nog veel verder teruggaat dan de menselijke bewoning.

Het museum brengt daardoor verschillende historische lagen samen.

Voor bezoekers maakt het duidelijk dat Rojales niet uitsluitend een landbouwdorp was dat in de middeleeuwen ontstond.

Het huidige gemeentelijke grondgebied werd al duizenden jaren gebruikt door verschillende gemeenschappen.

De legende van La Encantá

Rojales beschikt niet alleen over tastbare monumenten, maar ook over verhalen die van generatie op generatie zijn doorgegeven.

De bekendste daarvan is de legende van La Encantá.

Dit volksverhaal is verbonden met Cabezo Soler, een heuvel die een belangrijke plaats inneemt in zowel de archeologische geschiedenis als de plaatselijke verbeelding.

Volgens de overlevering verschijnt op een bijzondere nacht een betoverde Moorse prinses bij de heuvel.

De prinses zou door een oude vervloeking gevangen worden gehouden en alleen door een bijzondere handeling van haar betovering kunnen worden bevrijd.

In een bekende versie van het verhaal moet iemand haar naar de rivier Segura dragen om haar voeten in het water te laten komen.

Alleen dan kan de betovering worden verbroken.

De legende wordt verbonden met de nacht van San Juan, de overgang van 23 naar 24 juni.

Deze nacht heeft in verschillende delen van Spanje een bijzondere betekenis en wordt traditioneel geassocieerd met vuur, water en oude volksgebruiken.

Een verhaal tussen geschiedenis en verbeelding

De legende van La Encantá verwijst in de volksverbeelding naar de islamitische periode.

De Moorse prinses, de verborgen schatten en de vervloeking passen binnen een bredere traditie van verhalen waarin vroegere culturen en bijzondere plaatsen met elkaar worden verbonden.

Toch is het belangrijk onderscheid te maken tussen historische feiten en volksverhalen.

Er bestaat geen betrouwbaar historisch bewijs dat de gebeurtenissen uit de legende werkelijk hebben plaatsgevonden.

De betekenis van La Encantá ligt daarom vooral in de culturele waarde van het verhaal.

De legende laat zien hoe bewoners hun landschap betekenis gaven en hoe herinneringen aan oudere historische perioden in de vorm van verhalen bleven voortleven.

Cabezo Soler had bovendien daadwerkelijk een historische functie tijdens de islamitische periode.

De archeologische resten van de versterkte nederzetting Al-Mudawwar maken duidelijk dat de heuvel in die tijd een belangrijke plaats innam binnen het agrarische landschap.

Daardoor komen bij La Encantá twee verschillende vormen van geschiedenis samen.

De archeologie vertelt over de mensen die werkelijk bij Cabezo Soler leefden, terwijl de legende laat zien hoe latere generaties zich die oude wereld voorstelden.

Ook tegenwoordig wordt het verhaal levend gehouden tijdens plaatselijke activiteiten rond de nacht van San Juan.

De legende behoort daarmee tot het immateriële culturele erfgoed van Rojales.

Rojales tijdens de twintigste eeuw

In de vroege twintigste eeuw zette de modernisering van Rojales zich verder voort.

Wegen, openbare voorzieningen en nieuwe vormen van communicatie en dienstverlening maakten geleidelijk hun intrede.

Toch bleef het dagelijkse leven lange tijd sterk verbonden met landbouw, familie en religieuze tradities.

Rojales was een plaats van marktdagen, processies, dorpsfeesten en een sociale samenhang die kenmerkend was voor kleine landbouwgemeenschappen in de Vega Baja.

De landbouw bleef de belangrijkste economische activiteit, maar de omstandigheden begonnen langzaam te veranderen.

De ontwikkeling van betere verbindingen met Guardamar del Segura, Orihuela en andere plaatsen maakte het gemakkelijker om landbouwproducten te vervoeren.

Ook ontstonden nieuwe mogelijkheden voor inwoners die buiten de directe landbouw wilden werken.

De veranderingen verliepen echter geleidelijk.

Het traditionele Rojales bleef gedurende een groot deel van de twintigste eeuw duidelijk herkenbaar.

De Spaanse Burgeroorlog

De Spaanse Burgeroorlog van 1936 tot 1939 had ook gevolgen voor Rojales.

Net als in andere plaatsen van de provincie Alicante kregen inwoners te maken met politieke spanningen, economische onzekerheid en veranderingen in het dagelijkse leven.

De gevolgen van de oorlog werkten ook na 1939 door.

Tijdens de dictatuur van generaal Franco werden politieke activiteiten sterk beperkt en bleef de economische situatie voor veel gezinnen moeilijk.

De landbouw vormde nog altijd een belangrijke bron van inkomsten, maar de mogelijkheden om werk te vinden waren beperkt.

Daarom vertrokken ook uit verschillende gemeenten van de Vega Baja inwoners naar grotere steden of andere landen.

De migratie maakte deel uit van een bredere ontwikkeling die zich in het Spaanse binnenland voordeed.

Vanaf de jaren zestig verbeterden de economische omstandigheden geleidelijk.

De groei van het toerisme aan de Costa Blanca bracht nieuwe mogelijkheden voor werkgelegenheid, handel en dienstverlening.

Hoewel Rojales zelf geen kustplaats is, profiteerde de gemeente indirect van deze ontwikkeling.

De opkomst van nieuwe woongebieden

De grootste verandering in de tweede helft van de twintigste eeuw was de ontwikkeling van nieuwe woongebieden.

De ligging op korte afstand van Guardamar, Torrevieja en de stranden van de Costa Blanca maakte Rojales aantrekkelijk voor mensen die dicht bij de kust wilden wonen, maar niet midden in een drukke badplaats.

De verbetering van wegen en andere infrastructuur zorgde ervoor dat de gemeente gemakkelijker bereikbaar werd.

Daardoor ontstonden mogelijkheden voor de ontwikkeling van woongebieden buiten de historische dorpskern.

In de jaren zeventig begon een project dat het karakter van Rojales ingrijpend zou veranderen.

Dit project kreeg de naam Ciudad Quesada.

De moderne ontwikkeling van Rojales

De opkomst van Ciudad Quesada vormt een van de belangrijkste keerpunten in de moderne geschiedenis van Rojales.

Waar de gemeente voorheen vooral draaide om landbouw en de traditionele dorpsgemeenschap, ontstond vanaf de jaren zeventig een woongebied dat zich sterk richtte op buitenlandse kopers en bewoners.

Het project werd ontwikkeld op gronden die minder aantrekkelijk waren voor traditionele landbouw.

De ligging was echter bijzonder geschikt voor een nieuw type woonomgeving.

Het gebied lag dicht bij de kust, had goede mogelijkheden voor de aanleg van wegen en bood voldoende ruimte voor woningen, recreatievoorzieningen en andere diensten.

Justo Quesada en Ciudad Quesada

De ontwikkeling van Ciudad Quesada is nauw verbonden met ondernemer Justo Quesada Samper.

Hij begon in 1972 met het verwerven van gronden waarop een nieuwe woonomgeving kon worden ontwikkeld.

Vanaf 1973 kwam de bouw van de eerste woningen op gang.

Het oorspronkelijke plan was bijzonder voor deze streek.

In plaats van uitsluitend losse woningen te bouwen, wilde Quesada een complete woonomgeving ontwikkelen met verschillende voorzieningen.

De nadruk lag op een combinatie van wonen, recreatie en een aantrekkelijk klimaat.

Er werd aandacht besteed aan wegen, groenvoorzieningen, commerciële activiteiten en mogelijkheden voor ontspanning.

Ook de aanleg van een golfbaan werd een belangrijk onderdeel van de ontwikkeling.

Ciudad Quesada werd daarmee een van de eerste grootschalige projecten in de regio waarbij het wonen in een internationaal georiënteerde omgeving centraal stond.

De eerste bewoners kwamen vooral uit Noord- en Midden-Europa.

Onder hen bevonden zich Zwitsers, Duitsers en andere buitenlanders die een deel van het jaar of permanent aan de Costa Blanca wilden wonen.

Later kwamen daar veel Britten, Scandinaviërs, Nederlanders en Belgen bij.

De ontwikkeling verliep in verschillende fasen.

Nieuwe woonwijken ontstonden en bestaande voorzieningen werden uitgebreid.

Daardoor groeide Ciudad Quesada geleidelijk uit tot een grote woonkern die tegenwoordig een belangrijk deel van de gemeente Rojales vormt.

Een andere economische basis

De komst van Ciudad Quesada veranderde niet alleen het uiterlijk van Rojales, maar ook de plaatselijke economie.

Waar vroeger landbouw vrijwel de belangrijkste bron van inkomsten was, ontstonden nieuwe mogelijkheden in de bouw, handel, horeca en dienstverlening.

De ontwikkeling van woningen bracht werkgelegenheid met zich mee voor bouwbedrijven, ambachtslieden en andere ondernemers.

Ook ontstonden winkels, restaurants en voorzieningen die zich richtten op de groeiende internationale bevolking.

De economie werd daardoor minder afhankelijk van de landbouw.

Daarnaast veranderde het sociale leven.

De traditionele Spaanse dorpskern bleef bestaan, maar daarnaast ontstond een woonomgeving waarin verschillende talen en culturele achtergronden samenkwamen.

Dat maakte Rojales steeds internationaler.

Ciudad Quesada groeide uit tot een plaats met een uitgesproken residentieel karakter, waar veel inwoners permanent wonen en anderen een deel van het jaar verblijven.

De ontwikkeling betekende ook dat de gemeente voortaan meerdere duidelijk verschillende woongebieden kreeg.

Het historische centrum bleef sterk verbonden met de Segura en de landbouwgeschiedenis.

Ciudad Quesada kreeg een karakter waarin internationale bewoners, vrijstaande woningen, golf, horeca en andere voorzieningen een grotere rol speelden.

Deze verandering heeft het profiel van Rojales blijvend beïnvloed.

De internationale gemeenschap

De komst van buitenlandse bewoners veranderde het karakter van Rojales ingrijpend.

Vooral de groei van Ciudad Quesada zorgde ervoor dat de gemeente een steeds internationaler samengestelde bevolking kreeg.

De ontwikkeling begon in de jaren zeventig, maar versnelde tijdens de daaropvolgende decennia.

Britse, Duitse, Nederlandse, Belgische en Scandinavische bewoners vonden hun weg naar de gemeente.

De redenen om zich in Rojales te vestigen verschilden.

Sommigen zochten een plaats om hun pensioen door te brengen, anderen wilden een tweede woning aan de Costa Blanca of besloten permanent naar Spanje te emigreren.

De komst van nieuwe bewoners bracht ook veranderingen in de voorzieningen met zich mee.

Er ontstonden internationale winkels, horecabedrijven, dienstverleners en verenigingen.

Ook de woningbouw kreeg een steeds grotere betekenis.

Deze ontwikkeling zorgde voor economische groei, maar veranderde tegelijkertijd de verhouding tussen het historische dorp en de nieuwere woongebieden.

De oude kern bleef een belangrijk centrum van Spaanse tradities en plaatselijk bestuur.

De moderne woonwijken kregen een sterk internationaal karakter.

Juist die combinatie maakt Rojales tegenwoordig bijzonder.

De gemeente heeft een duidelijk historisch centrum, maar ook een groot aantal inwoners dat afkomstig is uit andere Europese landen.

Overstromingen in de moderne tijd

Ondanks de economische en maatschappelijke veranderingen bleef de band met de Segura een belangrijk onderdeel van het leven.

Ook in de moderne tijd kreeg de Vega Baja te maken met zware overstromingen.

Een ingrijpende gebeurtenis vond plaats in september 2019.

Tussen 11 en 14 september werd de regio getroffen door uitzonderlijk zware regenval.

De neerslag hing samen met een DANA, een weersituatie waarbij koude lucht op grote hoogte zware buien en langdurige regenval kan veroorzaken.

Verschillende gemeenten langs de Segura werden zwaar getroffen.

Ook Rojales kreeg te maken met wateroverlast, schade aan infrastructuur en problemen in het omliggende landbouwgebied.

De gebeurtenissen maakten opnieuw duidelijk dat de rivier, ondanks moderne beschermingswerken, nog altijd risico's met zich meebrengt.

De geschiedenis van Rojales wordt daardoor niet alleen bepaald door de oude waterwerken.

Ook de recente overstromingen herinneren eraan dat het leven langs de Segura voortdurend aandacht vraagt voor waterbeheer en veiligheid.

Rojales bewaart zijn tradities

Ondanks de sterke groei en de komst van internationale bewoners zijn verschillende traditionele feesten en gebruiken in Rojales behouden gebleven.

De religieuze kalender speelt daarbij een belangrijke rol.

De feesten rond San Pedro Apóstol en de Virgen del Rosario behoren tot de bekendste plaatselijke vieringen.

Ook de Goede Week, de Semana Santa, maakt deel uit van het religieuze en culturele leven.

De processies, muziek en andere activiteiten verbinden het huidige Rojales met oudere tradities.

Voor inwoners zijn deze feesten vaak meer dan aantrekkelijke evenementen.

Ze vormen momenten waarop families, verenigingen en verschillende generaties samenkomen.

Ook de plaatselijke markt heeft een belangrijke sociale functie behouden.

Waar de markt vroeger vooral was verbonden met landbouwproducten en dagelijkse benodigdheden, is zij tegenwoordig een ontmoetingsplaats voor een veel bredere bevolking.

Daardoor zijn traditionele Spaanse gebruiken en het moderne internationale karakter steeds sterker met elkaar verweven geraakt.

De culturele ontwikkeling van El Rodeo speelt daarbij eveneens een belangrijke rol.

De grotwoningen herinneren aan het leven van vroegere landbouwarbeiders, maar zijn tegenwoordig ook plaatsen waar kunstenaars en bezoekers elkaar ontmoeten.

Dat maakt duidelijk dat historisch erfgoed niet uitsluitend behouden hoeft te blijven als een afgesloten herinnering.

Oude gebouwen kunnen ook een nieuwe betekenis krijgen binnen het moderne dagelijkse leven.

De geschiedenis zichtbaar in Rojales

In de eenentwintigste eeuw is Rojales uitgegroeid tot een gemeente met meerdere gezichten.

Er is het historische dorp, met zijn brug, de rivier, de kerk en de oude waterwerken.

Er zijn de grotwoningen en ateliers van El Rodeo, die het culturele verleden tastbaar houden.

En er is het moderne Rojales van Ciudad Quesada, andere urbanisaties, golf, buitenlandse bewoners en nieuwe voorzieningen.

Die combinatie maakt de gemeente veelzijdiger dan veel andere plaatsen van vergelijkbare omvang.

Wie de geschiedenis van Rojales leest, leest daarom niet alleen het verhaal van een dorp aan de Segura.

Het is ook de geschiedenis van een gemeenschap die zich telkens heeft aangepast zonder haar oorsprong volledig kwijt te raken.

De brug, de rivier, het irrigatielandschap en de oude kern vertellen nog altijd het verhaal van eeuwen van leven met water en land.

De geschiedenis begint bij de neolithische bewoners van La Bernada en de latere nederzettingen uit de bronstijd.

Daarna volgden Iberische en Romeinse gemeenschappen die gebruikmaakten van de vruchtbare grond en de verbindingen met de kust.

Tijdens de islamitische periode ontstond een landbouwlandschap waarin irrigatie en waterbeheer een centrale rol speelden.

De versterkte nederzetting Al-Mudawwar bij Cabezo Soler en de ontwikkeling van het huidige Rojales in de veertiende eeuw vormen belangrijke hoofdstukken uit deze periode.

De christelijke verovering veranderde de bestuurlijke verhoudingen, maar de landbouw bleef de economische basis.

In 1773 kreeg Rojales bestuurlijke zelfstandigheid van Guardamar del Segura.

De aanleg van de Puente Carlos III tussen 1787 en 1790 was een van de belangrijkste projecten van de nieuwe gemeente.

De brug maakte het gemakkelijker om de twee oevers van de Segura met elkaar te verbinden.

Samen met de stuw en de noria vormt zij een bijzonder historisch waterbouwkundig complex.

De negentiende eeuw bracht vervolgens grote uitdagingen.

De aardbeving van 1829 en verschillende overstromingen maakten duidelijk hoe kwetsbaar het leven in de Vega Baja kon zijn.

Toch bleef Rojales zich ontwikkelen als agrarische gemeenschap.

De landbouw, de plaatselijke ambachten en de traditionele woongebieden bepaalden nog lange tijd het dagelijkse leven.

De grotwoningen van El Rodeo herinneren aan deze periode.

Ze laten zien hoe gewone bewoners met beperkte middelen woningen aanlegden die pasten bij het landschap en het klimaat.

De modernisering van de twintigste eeuw veranderde vervolgens het karakter van de gemeente.

De groei van het toerisme aan de Costa Blanca en vooral de ontwikkeling van Ciudad Quesada vanaf de jaren zeventig zorgden voor nieuwe mogelijkheden.

Rojales werd steeds internationaler en de economie kreeg een bredere basis.

De oorspronkelijke Spaanse dorpskern bleef echter een belangrijk onderdeel van de plaatselijke identiteit.

De rivier, de brug, de kerk, de markt en de oude landbouwgebieden herinneren nog altijd aan het vroegere Rojales.

De legende van La Encantá laat bovendien zien hoe ook verhalen en volksgebruiken deel uitmaken van het culturele geheugen.

De heuvel Cabezo Soler, waar tijdens de islamitische periode een versterkte nederzetting lag, heeft daardoor zowel een archeologische als een bijzondere culturele betekenis.

Voor Nederlanders en Belgen die Rojales vandaag bezoeken of er willen wonen, helpt die geschiedenis om de gemeente beter te begrijpen.

Ciudad Quesada, de golfbaan en de internationale voorzieningen zijn niet los te zien van de moderne ontwikkeling van de Costa Blanca.

Maar de Puente Carlos III, de Segura, El Rodeo en de oude kern vertellen een veel ouder verhaal.

Samen vormen zij een plaats waar het verleden niet is verdwenen onder nieuwbouw, maar naast het moderne leven aanwezig blijft.

Juist daarom is Rojales interessant voor wie verder kijkt dan de eerste indruk.

De gemeente lijkt op sommige plekken modern en internationaal, maar onder die laag ligt een diepgewortelde geschiedenis van de Vega Baja.

De rivier, de akkers, de grotwoningen en de verhalen van La Encantá herinneren eraan dat Rojales veel ouder en gelaagder is dan haar hedendaagse woonwijken doen vermoeden.

Rojales laat zien hoe een gemeente zich kan vernieuwen zonder haar oorsprong volledig kwijt te raken.

De oude kern blijft verbonden met de Segura, El Rodeo bewaart het volkskarakter, Ciudad Quesada toont de moderne internationale ontwikkeling en de waterwerken vertellen het verhaal van eeuwenlang leven met de rivier.

Samen maken zij de geschiedenis van Rojales tot een verhaal van aanpassing, veerkracht en openheid.

Wie meer wil weten over de huidige gemeente, vindt aanvullende informatie op MijnAlicante.nl via Rojales in de Vega Baja, de pagina over natuur in Rojales en de uitgebreide informatie over wonen in Rojales.

Dit artikel is voor het laatst bijgewerkt op 9 november 2026.