Geschiedenis van Altea

De geschiedenis van Altea begint duizenden jaren voordat deze gemeente in de Marina Baixa, aan de Costa Blanca, bekend werd om haar witte huizen en blauwe kerkkoepels. Prehistorische bewoners, Iberiërs en Romeinen maakten gebruik van het landschap rond de Río Algar. Tijdens de islamitische periode lag het belangrijkste woongebied bij het huidige Altea la Vella. De ommuurde bovenstad ontstond vooral na de herbevolking van 1617. Later veranderde Altea van een landbouw- en vissersgemeente in een kunstenaarsplaats en internationale woonbestemming. In dit artikel volgen we die ontwikkeling aan de hand van historische gebeurtenissen, gebouwen en archeologische vondsten.

In het hart van de Costa Blanca, waar de Middellandse Zee de kust met een bijna tijdloze regelmaat raakt, ligt het witgeschilderde Altea. Het is een plaats die niet alleen leeft in het heden, maar ook zichtbaar gevormd is door eeuwen van bewoning, strijd, handel, landbouw, visserij en kunst.

Wie vandaag de geplaveide straten van het historische centrum inloopt, merkt al snel dat Altea veel meer is dan een mooie kustplaats met blauwe koepels. Onder de witte gevels en achter de rustige pleinen schuilt een verleden dat de gemeente haar karakter heeft gegeven en dat nog altijd voelbaar is in de structuur van de oude stad, de ligging boven zee en de manier waarop traditie en cultuur hier samenkomen.

Voor Nederlanders en Belgen die Altea vooral kennen van foto's, vakanties of een wandeling door de oude bovenstad, is het verleden verrassend rijk. Altea is niet ontstaan als toeristisch decor, maar als een kustgemeenschap die steeds opnieuw moest reageren op haar ligging.

De zee bracht kansen, maar ook gevaar. Het achterland bood landbouwgrond, maar vroeg om slim watergebruik en bescherming. De heuvel waarop de oude stad ligt, gaf uitzicht en veiligheid, maar bepaalde ook hoe compact de bebouwing werd.

Juist die wisselwerking tussen zee, bergen, landbouw, verdediging en cultuur verklaart waarom Altea vandaag zo herkenbaar is. Wie goed kijkt, ontdekt bovendien dat het huidige historische centrum niet de oudste woonkern van de gemeente is. De oorsprong van Altea ligt namelijk voor een belangrijk deel aan de andere kant van de Río Algar, bij Altea la Vella.

De vroegste bewoning van Altea

De geschiedenis van Altea gaat terug tot lang voor de moderne kustplaats ontstond. In het gemeentelijke grondgebied zijn archeologische sporen gevonden uit verschillende prehistorische perioden.

De ligging tussen de Middellandse Zee, de Río Algar en de Sierra de Bernia maakte dit gebied al vroeg aantrekkelijk. De riviermonding en de kuststrook boden mogelijkheden voor voedselvoorziening en contact met andere nederzettingen, terwijl de hoger gelegen delen bescherming en overzicht gaven.

De oudste aanwijzingen voor menselijke aanwezigheid komen onder meer van de rotsschilderingen bij de Penya de l'Ermita del Vicari. Deze schematische schilderingen worden in verband gebracht met het neolithicum, de nieuwe steentijd, en wijzen op menselijke activiteit in het gebied meer dan vijfduizend jaar geleden.

De vondsten maken duidelijk dat het grondgebied van Altea al lang vóór de Iberische en Romeinse perioden werd gebruikt. Het ging echter nog niet om een plaats die vergelijkbaar was met de huidige stad.

Prehistorische gemeenschappen leefden in kleine nederzettingen en maakten gebruik van de natuurlijke mogelijkheden van het landschap. De nabijheid van de zee bood toegang tot vis en schelpdieren, terwijl landbouw en veeteelt steeds belangrijker werden.

Ook uit de bronstijd zijn archeologische sporen bekend. Vindplaatsen zoals het Castellet de l'Ama, het Castellet d'Altea la Vella, de Tossal de la Malladeta, de Tossal de Mosmai en Cap Negret laten zien dat verschillende delen van het gemeentelijke grondgebied werden gebruikt.

Deze nederzettingen lagen niet toevallig op hoger gelegen plaatsen. Vanaf de heuvels was het mogelijk de omgeving te overzien, terwijl de bewoners relatief dicht bij landbouwgronden, natuurlijke doorgangen en de kust bleven.

De geografie bepaalde daardoor in belangrijke mate waar mensen zich vestigden. De omgeving van de Río Algar bood vruchtbare gronden, terwijl de heuvels en berghellingen mogelijkheden voor bescherming en veeteelt boden.

Iberische nederzettingen en begraafplaatsen

In de eeuwen vóór de Romeinse overheersing maakte het gebied deel uit van de Iberische cultuurwereld. De Iberiërs waren bevolkingsgroepen die langs de oostelijke en zuidelijke kust van het Iberisch Schiereiland leefden en contacten onderhielden met andere gemeenschappen rond de Middellandse Zee.

Ook in Altea zijn verschillende Iberische vindplaatsen bekend. Archeologische resten zijn aangetroffen bij Sogai, Cap Negret, de Tossal del Monjo, de kust van L'Olla en Benimussa.

Een bijzonder belangrijke vindplaats ligt bij Altea la Vella. Hier bevond zich in de vijfde en vierde eeuw voor Christus een Iberische nederzetting met een bijbehorende begraafplaats.

Bij archeologisch onderzoek werden grafurnen en andere voorwerpen gevonden die inzicht geven in de begrafenisrituelen van de toenmalige bevolking.

Een van de bekendste vondsten is de Iberische grafstele van Altea la Vella, een stenen monument waarop een gestileerde voorstelling van een krijger te herkennen is.

Deze vondst heeft een bijzondere historische betekenis omdat zij laat zien dat het gebied niet uitsluitend werd gebruikt voor landbouw of tijdelijke bewoning. Er bestond een georganiseerde gemeenschap met eigen rituelen en culturele gebruiken.

De Iberische bewoners leefden in een wereld waarin landbouw, veeteelt, ambacht en handel nauw met elkaar verbonden waren. Via de Middellandse Zee kwamen producten en invloeden uit andere gebieden naar de kust van Alicante.

Ook de natuurlijke doorgangen richting het binnenland waren belangrijk. De ligging tussen de kust en de bergen maakte het mogelijk goederen te vervoeren en contacten te onderhouden met verder landinwaarts gelegen nederzettingen.

De Iberische aanwezigheid laat daardoor zien dat Altea al vóór de komst van de Romeinen een betekenisvolle plaats innam binnen het regionale landschap.

De Romeinse villa van La Pila

Met de uitbreiding van de Romeinse macht over het Iberisch Schiereiland veranderde de bestuurlijke en economische organisatie van de streek.

In de Romeinse tijd maakte het gebied deel uit van een groter netwerk van landbouwbedrijven, kustnederzettingen en verbindingsroutes. De Middellandse Zee was daarbij geen grens, maar een belangrijke verkeersroute waarlangs goederen, mensen en ideeën werden vervoerd.

Een van de bekendste archeologische vindplaatsen uit deze periode is de Romeinse villa van La Pila.

Een Romeinse villa was niet uitsluitend een grote woning, maar kon ook een landbouwbedrijf zijn met opslagruimten, werkplaatsen en voorzieningen voor de verwerking van producten.

De resten van La Pila laten zien dat de landbouw in dit gebied tijdens de Romeinse overheersing economisch belangrijk was. De vruchtbare gronden rond de Río Algar boden mogelijkheden voor de productie van voedsel en andere landbouwproducten.

Ook elders in het grondgebied zijn Romeinse vondsten gedaan. Samen geven zij een beeld van een streek waar landbouw, bewoning en het gebruik van natuurlijke hulpbronnen nauw met elkaar verbonden waren.

Het huidige Altea bestond toen nog niet in de vorm die we kennen. De ligging waarop de gemeente later zou groeien, werd echter al eeuwen gebruikt.

Het Romeinse aquaduct van Els Arcs

Een bijzonder tastbaar overblijfsel uit deze periode is het Romeinse aquaduct van Els Arcs, ook bekend als de Acueducto Romano de Altea.

Dit waterbouwkundige monument wordt doorgaans gedateerd in de derde eeuw na Christus en vormt een van de belangrijkste Romeinse overblijfselen in het gemeentelijke grondgebied.

Het aquaduct werd aangelegd om water over de Barranc dels Arcs te vervoeren. De constructie maakte gebruik van een reeks pijlers en bogen waarop een waterkanaal rustte.

De oorspronkelijke lengte en het volledige verloop van het aquaduct zijn niet met zekerheid bekend. Een deel van de constructie is verdwenen, terwijl andere onderdelen nog herkenbaar zijn.

Archeologen vermoeden dat het aquaduct mogelijk verband hield met de Romeinse nederzetting bij La Pila en de kustzone van het huidige Albir.

Deze verbinding is echter niet definitief vastgesteld. Zowel het precieze beginpunt als de eindbestemming van de waterleiding zijn nog onderwerp van onderzoek.

De betekenis van het aquaduct ligt vooral in de technische kennis die nodig was om water over een natuurlijke hindernis te vervoeren.

De Romeinen moesten rekening houden met hoogteverschillen, de stabiliteit van de pijlers en de juiste helling van het waterkanaal.

De aanwezigheid van dit bouwwerk laat zien dat het gebied niet uitsluitend bestond uit kleine, geïsoleerde landbouwgemeenschappen. Er werd geïnvesteerd in infrastructuur die een meer georganiseerde vorm van watergebruik mogelijk maakte.

Op 15 april 2011 werden de overblijfselen van het aquaduct door de Generalitat Valenciana officieel aangewezen als Bien de Interés Cultural, afgekort BIC, in de categorie monument.

Deze beschermde status erkent de bijzondere archeologische en technische betekenis van het Romeinse bouwwerk.

Het aquaduct vormt daarmee een belangrijke aanvulling op het bekende beeld van Altea. De geschiedenis van de gemeente gaat niet alleen over witte huizen, een versterkte bovenstad en de zee, maar ook over Romeinse techniek en eeuwenoud waterbeheer.

Islamitische periode en middeleeuwen

Na de Romeinse periode veranderden de politieke en maatschappelijke verhoudingen in het gebied. De Romeinse bestuursstructuren verdwenen geleidelijk en verschillende nieuwe machthebbers kregen invloed op de oostelijke kust van het Iberisch Schiereiland.

Vanaf de achtste eeuw kwam een groot deel van het gebied onder islamitisch bestuur en maakte Altea deel uit van al-Andalus.

In deze periode werden landbouw, waterbeheer en bewoning sterk beïnvloed door de kennis en organisatie van de islamitische samenleving.

Kleine agrarische nederzettingen, bekend als alquerías, speelden een belangrijke rol. Het woord verwijst naar landelijke gemeenschappen met woningen en bijbehorende landbouwgronden.

De bewoners gebruikten irrigatiekanalen, terrassen en andere voorzieningen om het beschikbare water zo goed mogelijk te benutten.

Vooral de Río Algar was belangrijk. Het rivierwater maakte de omliggende landbouwgronden vruchtbaar en bood mogelijkheden om verschillende mediterrane gewassen te verbouwen.

De kennis van irrigatie was van groot belang in een streek waar de zomers warm en droog zijn. Met waterkanalen, verdeelpunten en kleine stuwen konden landbouwers de beschikbare hoeveelheid water naar hun akkers leiden.

Ook in de heuvelachtige gebieden rond Altea werden terrassen aangelegd. Daardoor konden hellingen die anders moeilijk te bewerken waren, toch worden gebruikt voor landbouw.

Deze historische aanpassingen van het landschap hebben op verschillende plaatsen nog altijd invloed op het huidige beeld van de gemeente.

Altea la Vella als oudste woonkern

Een belangrijk verschil met het huidige Altea is dat het voornaamste woongebied tijdens de middeleeuwen niet op de heuvel van de huidige bovenstad lag.

Het belangrijkste historische centrum bevond zich ten noorden van de Río Algar, bij het huidige Altea la Vella, aan de voet van de Sierra de Bernia.

Deze nederzetting maakte tijdens de islamitische periode deel uit van de Taifa van Dénia.

Een taifa was een zelfstandig islamitisch vorstendom dat ontstond na het uiteenvallen van het kalifaat van Córdoba in de elfde eeuw.

De Taifa van Dénia beheerste gedurende een deel van die periode een belangrijk kustgebied, waaronder verschillende nederzettingen in de huidige provincie Alicante.

Altea la Vella had een gunstige ligging. De plaats lag verder van de open kust, maar bleef in verbinding met de landbouwgronden rond de rivier en de natuurlijke routes richting het binnenland.

De nederzetting stond in historische documenten bekend onder een naam die doorgaans wordt weergegeven als Altāya.

Over de precieze etymologische oorsprong van de huidige naam Altea bestaan verschillende verklaringen. Vaak wordt een verband gelegd met deze middeleeuwse naam, maar niet iedere taalkundige interpretatie is onomstreden.

Wat wel duidelijk is, is dat Altea la Vella een belangrijke rol speelde voordat de huidige ommuurde bovenstad in de zeventiende eeuw werd aangelegd.

De benaming la Vella, die in het Valenciaans oud betekent, herinnert aan dat historische onderscheid.

Voor veel bezoekers lijkt Altea la Vella tegenwoordig een kleinere woonkern buiten het toeristische centrum. Historisch gezien is de plaats echter ouder dan het bekendste deel van de huidige stad.

Het kasteel van Altea la Vella

De islamitische en christelijke geschiedenis van Altea la Vella is ook verbonden met het voormalige kasteel dat bekendstaat als het Castellet d'Altea la Vella.

De versterking had een strategische ligging en maakte het mogelijk de omgeving te controleren.

De heuvel bood uitzicht op de landbouwgronden, de Río Algar en de natuurlijke routes richting de bergen.

Het kasteel werd tijdens de middeleeuwen gebruikt als verdedigingswerk en speelde een rol in de bestuurlijke organisatie van het gebied.

Na de christelijke verovering bleef de nederzetting nog lange tijd belangrijk. Pas tijdens de late middeleeuwen en de zestiende eeuw begon de betekenis van Altea la Vella geleidelijk af te nemen.

Een belangrijke oorzaak was de onveiligheid die verschillende kust- en landbouwgebieden trof. De dreiging van aanvallen en de veranderende bestuurlijke omstandigheden maakten de ontwikkeling van een nieuwe, beter verdedigbare nederzetting steeds aantrekkelijker.

De resten van het Castellet herinneren daardoor aan een periode waarin Altea nog niet vanuit de huidige bovenstad werd bestuurd en bewoond.

De christelijke verovering van Altea

In de dertiende eeuw veranderden de machtsverhoudingen in het zuidoosten van het Iberisch Schiereiland ingrijpend.

Koning Jaume I van Aragón breidde zijn invloed uit over het gebied dat later het Koninkrijk Valencia zou vormen.

In mei 1244 kwam het gebied van de voormalige Taifa van Dénia onder christelijk gezag. Daarmee veranderde ook de bestuurlijke situatie van Altea.

De verovering betekende niet dat de bestaande landbouwgemeenschappen onmiddellijk verdwenen. Veel inwoners bleven aanvankelijk op hun grond wonen en de oude irrigatiesystemen bleven in gebruik.

Wel ontstonden nieuwe verhoudingen op het gebied van grondbezit, belastingen, rechtspraak en religie.

De Kroon van Aragón gaf gebieden en bestuurlijke rechten aan verschillende adellijke families en militaire leiders.

Ook Altea maakte gedurende de dertiende en veertiende eeuw deel uit van deze veranderingen.

In 1279 verleende koning Pere III van Aragón een eerste carta de poblament, een herbevolkingsakte waarmee voorwaarden werden vastgelegd voor de vestiging van nieuwe bewoners.

Deze poging om de christelijke bewoning te versterken had echter niet het gewenste langdurige resultaat.

De aanhoudende onveiligheid en de moeilijke omstandigheden langs de kust maakten het lastig om voldoende nieuwe inwoners aan te trekken.

Ook de bestuurlijke organisatie bleef gedurende de late middeleeuwen veranderen.

In 1355 werd Altea samen met Calp opgenomen in het graafschap Dénia. In de daaropvolgende decennia kregen verschillende adellijke families invloed op het gebied.

Vanaf 1404 kreeg Altea een zelfstandiger bestuurlijke positie ten opzichte van Calp, met eigen functionarissen voor verschillende juridische en administratieve taken.

De bevolking bleef echter verspreid wonen en de economische betekenis van de plaats was nog altijd vooral verbonden met de landbouw.

De geschiedenis van Altea uit deze periode is daardoor niet eenvoudig samen te vatten als een voortdurende groei. Het was een tijd van wisselende machthebbers, veranderingen in grondbezit en een blijvende onzekerheid over de veiligheid van de kust.

De herbevolking van Altea in 1617

Het belangrijkste keerpunt in de geschiedenis van het huidige Altea vond plaats aan het begin van de zeventiende eeuw.

De eeuwen daarvoor waren gekenmerkt door onveiligheid, aanvallen vanaf zee en een geleidelijke achteruitgang van verschillende oudere nederzettingen.

Vooral in de zestiende eeuw nam de dreiging van Barbarijse zeerovers en kapers sterk toe.

Hiermee werden zeevaarders uit Noord-Afrika bedoeld die langs delen van de Middellandse Zeekust aanvallen uitvoerden, goederen roofden en bewoners gevangen namen.

Voor de bevolking van de Marina Baixa vormde dit een ernstige bedreiging.

Vissers moesten rekening houden met het gevaar van aanvallen op zee, terwijl bewoners van afgelegen kustplaatsen weinig bescherming hadden wanneer vijandelijke schepen onverwacht verschenen.

De ligging direct aan de kust was economisch aantrekkelijk, maar maakte bewoning tegelijkertijd kwetsbaar.

Daarom werden verschillende versterkingen en wachttorens aangelegd, waaronder de Torre de la Galera en de Torre de Bellaguarda.

Bellaguarda en de oude verdediging

De Torre de Bellaguarda behoort tot de oudste herkenbare verdedigingswerken van Altea.

De versterking stond op een strategische heuvel ten noorden van het latere ommuurde centrum. De plek had al een verdedigende betekenis tijdens de islamitische periode en bleef ook na de christelijke verovering belangrijk.

In de zestiende eeuw maakte de toren deel uit van het systeem waarmee de kust en de omliggende nederzettingen werden bewaakt.

De naam Bellaguarda verwijst naar de bijzondere ligging en de mogelijkheid om vanaf deze plaats de omgeving te overzien.

Rond de toren ontstond een kleine woonkern die bekend werd als Bellaguarda.

Deze nederzetting vormde een belangrijk onderdeel van de overgang tussen de oudere bewoning bij Altea la Vella en de nieuwe stad die in de zeventiende eeuw zou ontstaan.

De toren was oorspronkelijk rechthoekig en werd gebouwd met stevige stenen muren.

De ligging maakte het mogelijk de baai en de toegangsroutes in de gaten te houden.

De Torre de Bellaguarda is tegenwoordig een historisch herkenningspunt en herinnert aan de tijd waarin bescherming tegen aanvallen vanaf zee van groot belang was.

Ook de Torre de la Galera, gelegen in de noordelijke kustzone, maakte deel uit van het verdedigingssysteem.

Deze wachttoren werd in de zestiende eeuw gebouwd en diende om naderende schepen te signaleren en waarschuwingen door te geven.

De aanwezigheid van zulke torens laat zien hoe sterk de zee het leven van de inwoners beïnvloedde.

De verdrijving van de moriscos

Een andere ingrijpende gebeurtenis was de uitwijzing van de moriscos uit Spanje in 1609.

De moriscos waren voormalige moslims en hun nakomelingen die onder christelijk bestuur tot het christendom waren bekeerd.

In het Koninkrijk Valencia vormden zij in verschillende streken een belangrijk deel van de landbouwbevolking.

De uitwijzing had grote economische en demografische gevolgen, vooral in gebieden waar veel moriscos woonden en waar landbouwbedrijven sterk afhankelijk waren van hun arbeid en kennis.

Ook de Marina Baixa werd door deze ontwikkeling geraakt.

De gevolgen verschilden echter per plaats. Niet iedere nederzetting verloor hetzelfde percentage inwoners, en voor sommige plaatsen is de exacte bevolkingssamenstelling van vóór 1609 onvoldoende bekend.

Voor Altea was de uitwijzing onderdeel van een bredere periode waarin de bewoning opnieuw werd georganiseerd en nieuwe kolonisten werden aangetrokken.

De oudere nederzetting Altea la Vella had in de zestiende eeuw al veel van haar betekenis verloren.

De omstandigheden maakten het aantrekkelijk om op een andere locatie een nieuwe versterkte woonkern te ontwikkelen.

Jaume de Palafox en de nieuwe stad

De ontwikkeling van de huidige bovenstad hangt nauw samen met de familie Palafox, die in deze periode belangrijke rechten bezat over Altea en omliggende gebieden.

Francisco de Palafox, de eerste markies van Ariza, begon aan het einde van de zestiende en het begin van de zeventiende eeuw met plannen voor de aanleg van een nieuwe versterkte nederzetting.

De keuze viel op een heuvel ten zuiden van de Río Algar, dichter bij de centrale baai van Altea.

De ligging was strategisch. Vanaf de heuvel kon een groot deel van de kust worden overzien, terwijl de hoogte en de geplande verdedigingswerken bescherming boden tegen aanvallen.

Na het overlijden van Francisco de Palafox in 1613 werd het project voortgezet door zijn opvolger Jaume de Palafox, de tweede markies van Ariza.

Op 11 januari 1617 werd een nieuwe carta de poblament ondertekend.

Deze herbevolkingsakte legde de voorwaarden vast waaronder nieuwe families zich in Altea konden vestigen.

De overeenkomst werd namens Jaume de Palafox gesloten door Martín de Àlava y Palafox. Aan de zijde van de nieuwe bewoners waren onder meer Francisco Alvado en Juan Barber betrokken.

De families kregen de mogelijkheid woningen en landbouwgrond te gebruiken onder voorwaarden die in de overeenkomst waren vastgelegd.

Het ging om een vorm van erfpacht die bekendstond als emfiteusis. Daarbij bleef de heer bepaalde rechten op de grond behouden, terwijl de bewoners het land mochten gebruiken en bewerken tegen afgesproken verplichtingen.

De herbevolkingsakte van 1617 wordt beschouwd als het belangrijkste stichtingsmoment van de huidige historische stad.

Dat betekent niet dat Altea pas in 1617 voor het eerst werd bewoond. De oudere geschiedenis van Altea la Vella en andere nederzettingen gaat immers veel verder terug.

Wel werd met de overeenkomst de basis gelegd voor de nieuwe versterkte bovenstad die tegenwoordig het bekendste beeld van Altea vormt.

De huidige oude stad is daarmee niet uitsluitend een spontaan gegroeide middeleeuwse nederzetting, maar voor een belangrijk deel het resultaat van een bewust georganiseerd herbevolkings- en verdedigingsproject uit het begin van de zeventiende eeuw.

De versterkte bovenstad van Altea

De aanleg van de nieuwe stad veranderde het karakter van Altea ingrijpend.

De nieuwe nederzetting werd gebouwd op een heuvel die de baai overzag. Daaromheen kwam een verdedigingssysteem met muren, poorten en versterkte hoeken.

De stad kreeg een compacte structuur waarin huizen, straten, kerk en verdedigingswerken dicht bij elkaar lagen.

Wie vandaag door de oude bovenstad wandelt, ziet nog altijd de oorspronkelijke logica van dit ontwerp.

De smalle straten, trappen en aaneengesloten huizen waren niet uitsluitend bedoeld om een schilderachtige omgeving te creëren. Zij maakten deel uit van een woonkern die binnen een beperkte, verdedigbare ruimte moest functioneren.

Dat is een van de belangrijkste redenen waarom het oude Altea zo anders aanvoelt dan veel moderne kustplaatsen.

Het centrum is geen open raster van brede wegen, maar een netwerk van oplopende straten, kleine pleinen en doorgangen die zich aanpassen aan het terrein.

De schoonheid die tegenwoordig wordt gewaardeerd, is voor een belangrijk deel ontstaan uit praktische keuzes die honderden jaren geleden werden gemaakt.

De stadsmuren en historische poorten

De versterkte stad werd aangelegd met een langwerpige ommuring die zich aanpaste aan de vorm van de heuvel.

De verdedigingswerken maakten gebruik van bouwtechnieken die waren ontwikkeld om beter bestand te zijn tegen aanvallen met artillerie.

De muren werden daarom niet uitsluitend ontworpen als hoge, rechte barrières, maar kregen op verschillende plaatsen versterkte hoeken en bastions.

In de oorspronkelijke stadsmuur bevonden zich twee belangrijke toegangspoorten.

De eerste was het Portal Vell, ook bekend als de Puerta de Valencia. Deze poort lag aan de noordelijke zijde en gaf toegang tot de weg richting Valencia.

De tweede toegang was het Portal del Castell, ook bekend als de poort van Polop.

De doorgangen waren belangrijk omdat zij bepaalden waar mensen en goederen de versterkte stad konden binnenkomen en verlaten.

Binnen de muren liepen verschillende straten vanaf de toegangspoorten richting het centrale plein en de kerk.

De Carrer Major vormde een belangrijke verbinding tussen het Portal Vell en het religieuze centrum.

Ook straten zoals de Carrer d'Enmig en de Carrer de Baix maakten deel uit van het oorspronkelijke stratenpatroon.

De structuur van deze straten is grotendeels bewaard gebleven, hoewel de namen en de gebouwen in de loop der eeuwen veranderden.

Dat maakt de bovenstad historisch bijzonder. Het gaat niet alleen om enkele losse monumenten, maar om een compleet stratenpatroon dat nog duidelijk verwijst naar de aanleg van de versterkte nederzetting.

Het Portal Nou en de uitbreiding

In de achttiende eeuw groeide de bevolking van Altea verder. Daardoor werd de ruimte binnen de oorspronkelijke stadsmuren steeds beperkter.

Langs de buitenzijde van de versterkte kern ontstonden nieuwe woongebieden. Zulke buitenwijken werden in het Spaans aangeduid als arrabales en in het Valenciaans als ravals.

Een belangrijke ontwikkeling vond plaats rond het Raval de Sant Pere, waar de bebouwing zich verder buiten de oorspronkelijke ommuring uitbreidde.

Om de verbinding tussen de oude stad en de nieuwere woongebieden te verbeteren, werd halverwege de achttiende eeuw een extra toegang in de stadsmuur gemaakt.

Deze doorgang werd bekend als het Portal Nou, de nieuwe poort.

Het Portal Nou laat zien hoe de oorspronkelijke verdedigingsfunctie van de stad geleidelijk minder belangrijk werd.

Waar de muren aanvankelijk waren bedoeld om de bevolking te beschermen, begonnen zij later de verdere groei van de nederzetting te beperken.

De aanleg van een extra doorgang weerspiegelt daarmee een belangrijke verandering: de stad werd groter en het dagelijkse verkeer tussen de verschillende wijken nam toe.

Ook vandaag herinneren het Portal Vell en Portal Nou aan deze geschiedenis.

Voor wie door het oude centrum loopt, zijn het niet alleen aantrekkelijke doorgangen, maar ook tastbare overblijfselen van de periode waarin Altea een versterkte stad was.

Bescherming van de historische bovenstad

Het belang van deze stadsstructuur werd in de eenentwintigste eeuw officieel erkend.

Op 7 juni 2013 verklaarde de Generalitat Valenciana het historische bastion en de ommuurde renaissancekern van Altea tot Bien de Interés Cultural, afgekort BIC, in de categorie historisch geheel.

De officiële benaming luidt Conjunto Histórico del Baluarte y Recinto Renacentista de la Villa de Altea.

Deze beschermde status heeft betrekking op de historische ommuring, de bastions en de bebouwing binnen de oorspronkelijke versterkte stad.

Ook het bewaard gebleven stratenpatroon heeft een belangrijke erfgoedwaarde.

De bescherming laat zien dat het historische centrum niet alleen belangrijk is vanwege zijn schilderachtige uitstraling, maar vooral vanwege de bijzondere stedelijke geschiedenis.

De bovenstad vormt een herkenbaar voorbeeld van een versterkte nederzetting uit de overgang tussen de zestiende en zeventiende eeuw.

Wat tegenwoordig een van de bekendste toeristische beelden van de Costa Blanca is, begon als een zorgvuldig gepland verdedigingssysteem voor een relatief kleine gemeenschap.

De kerk Nuestra Señora del Consuelo

Het bekendste herkenningspunt van Altea is zonder twijfel de kerk van Nuestra Señora del Consuelo, die hoog boven de witte huizen uittorent.

De opvallende blauw-witte koepels maken het gebouw van verre herkenbaar en geven de bovenstad haar karakteristieke silhouet.

Toch is de huidige kerk veel jonger dan de versterkte nederzetting waar zij middenin staat.

De religieuze geschiedenis van deze plek gaat terug tot de vroegere parochie en de kerk die in de periode van de nieuwe versterkte stad een centrale functie kreeg.

De huidige parochiekerk werd tussen 1900 en 1910 gebouwd en verving een ouder kerkgebouw.

De architectuur heeft een neobarok karakter en werd ontworpen met een grondplan in de vorm van een Latijns kruis.

De inrichting bevat klassieke en decoratieve elementen, waaronder sierlijke afwerkingen en vergulde details.

Het meest opvallende onderdeel blijft echter de koepel met blauwe en witte keramische dakpannen.

Deze keramische bekleding sluit aan bij een architectonische traditie die op verschillende plaatsen in het Valenciaanse gebied voorkomt.

De kerk staat aan de Plaza de la Iglesia, het centrale plein van de bovenstad.

Dit plein vormt al eeuwenlang een belangrijk ontmoetingspunt. In de vroegere versterkte stad kwamen hier het religieuze en maatschappelijke leven samen.

De huidige kerk werd gebouwd in een periode waarin de oorspronkelijke verdedigingsfunctie van de bovenstad grotendeels was verdwenen.

Altea was inmiddels uitgegroeid tot een gemeenschap waarin landbouw, visserij en handel steeds meer betekenis hadden gekregen.

De bouw van de nieuwe kerk weerspiegelde ook de groei van de plaats en de behoefte aan een groter, representatief religieus gebouw.

Daardoor is de kerk niet alleen een monument uit het begin van de twintigste eeuw, maar ook een symbool van continuïteit.

De plek bleef belangrijk, ook toen Altea veranderde van versterkte kustgemeenschap naar vissersplaats, landbouwgemeente, kunstenaarsdorp en toeristische bestemming.

Wie meer wil lezen over het huidige beeld van de plaats, kan ook verder kijken bij Altea en toerisme in Altea.

Landbouw, visserij en handel

Hoewel Altea tegenwoordig vaak vooral met kunst, toerisme en uitzicht wordt verbonden, waren landbouw en visserij eeuwenlang de belangrijkste economische activiteiten.

Na de herbevolking van 1617 groeide de gemeenschap geleidelijk. Nieuwe families vestigden zich in de versterkte stad en begonnen de omliggende landbouwgronden te bewerken.

De vruchtbare gronden rond de Río Algar waren daarbij van groot belang.

In het achterland werd gewerkt op terrassen en landbouwpercelen met onder meer amandelen, olijven, druiven en andere mediterrane gewassen.

De combinatie van geïrrigeerde landbouw en drogere akkers maakte het mogelijk verschillende producten te verbouwen.

Vooral tijdens de achttiende eeuw nam het agrarische gebruik van het landschap toe.

De bevolking groeide en bestaande landbouwgronden werden intensiever bewerkt. Ook nieuwe percelen werden geschikt gemaakt voor landbouw.

Het landschap rond Altea veranderde hierdoor geleidelijk in een gebied met boomgaarden, wijngaarden, terrassen, waterkanalen en landbouwwegen.

De landbouw van de achttiende eeuw

Een belangrijke historische bron voor de landbouw in deze periode is het werk van de Valenciaanse natuuronderzoeker Antonio José Cavanilles.

Hij reisde aan het einde van de achttiende eeuw door het Koninkrijk Valencia en beschreef onder meer de landbouw, natuur en economische omstandigheden van verschillende plaatsen.

Zijn waarnemingen geven inzicht in de landbouwproducten die in Altea en de omliggende streek werden verbouwd.

Op de drogere gronden waren vooral wijnbouw, amandelteelt, johannesbroodbomen, olijven en vijgen belangrijk.

De wijngaarden leverden druiven die werden gebruikt voor de productie van wijn en rozijnen.

Op de geïrrigeerde landbouwgronden groeiden onder meer granen, groenten, peulvruchten en fruitbomen.

Ook werden moerbeibomen en katoen verbouwd, gewassen die verband hielden met de productie van textiel.

De landbouw was daarmee gevarieerder dan het huidige landschap misschien doet vermoeden.

Veel families combineerden verschillende gewassen om de risico's van misoogsten te beperken.

Een droge zomer kon grote gevolgen hebben voor de opbrengst van de akkers, terwijl zware regenval landbouwterrassen en irrigatiekanalen kon beschadigen.

Het onderhouden van de waterinfrastructuur was daarom een voortdurende zorg.

De landbouwproducten werden niet uitsluitend binnen Altea gebruikt. Een deel van de oogst werd verkocht in andere plaatsen van de Marina Baixa.

Daarmee maakte Altea deel uit van een groter economisch netwerk waarin landbouw, handel en vervoer nauw met elkaar verbonden waren.

De betekenis van de Río Algar

De Río Algar heeft gedurende de geschiedenis een bijzondere rol gespeeld in de ontwikkeling van Altea.

De rivier stroomt vanuit het bergachtige binnenland richting de Middellandse Zee en mondt bij Altea uit.

Het water werd gebruikt voor de bevloeiing van landbouwgronden en vormde de basis voor een netwerk van irrigatiekanalen.

Een belangrijk onderdeel daarvan was de Séquia Mare, de hoofdwatergang waarmee water naar verschillende landbouwgebieden werd geleid.

Het systeem vereiste afspraken tussen landbouwers over het gebruik en de verdeling van water.

In een droog klimaat was water immers een kostbare bron die zorgvuldig moest worden beheerd.

De beschikbaarheid van irrigatiewater bepaalde in belangrijke mate welke gewassen konden groeien en hoeveel landbouwgrond kon worden benut.

De rivier had daarmee niet alleen een natuurlijke, maar ook een economische en maatschappelijke betekenis.

De oorspronkelijke ligging van de nederzettingen bij Altea la Vella en later de groei van de nieuwe stad waren nauw verbonden met de mogelijkheden die de rivier bood.

Ook vandaag is het verloop van de Río Algar belangrijk voor het begrijpen van het historische landschap van de gemeente.

De opkomst van de visserij

Naast de landbouw ontwikkelde zich in Altea een belangrijke vissersgemeenschap.

De Middellandse Zee bood toegang tot visgronden en maakte vervoer langs de kust mogelijk.

Vooral vanaf de achttiende eeuw groeide het economische belang van de visserij.

Vissersfamilies vestigden zich steeds sterker in de lagere delen van de gemeente, dichter bij het strand en de plaatsen waar boten konden worden gebruikt.

Het dagelijks leven werd bepaald door de omstandigheden op zee.

Vissers vertrokken vaak vroeg en waren afhankelijk van het weer, de visstand en de mogelijkheden om hun vangst te verkopen.

Ook andere beroepen waren met de visserij verbonden.

Boten moesten worden gebouwd en onderhouden, netten gerepareerd en de vangst vervoerd naar de plaatselijke en regionale markten.

De visserij was daarmee niet alleen een bron van voedsel, maar ook een belangrijke vorm van werkgelegenheid.

In de achttiende en negentiende eeuw groeide de kustgemeenschap verder. De benedenstad en de woongebieden rond de zee kregen daardoor steeds meer betekenis.

Altea ontwikkelde zich tot een plaats waar landbouw en visserij naast elkaar bestonden.

Sommige gezinnen combineerden inkomsten uit verschillende activiteiten. Een familie kon afhankelijk zijn van zowel een klein landbouwperceel als de visvangst of plaatselijke handel.

Die gemengde economie maakte de gemeenschap minder afhankelijk van één enkele bron van inkomsten.

Toch bleven de inwoners gevoelig voor economische tegenslagen, misoogsten en veranderingen in de omstandigheden op zee.

De haven en de kustlijn herinneren nog altijd aan deze periode.

Wat tegenwoordig door veel bezoekers vooral wordt gezien als een aantrekkelijke plek om te wandelen of te genieten van het uitzicht, was vroeger een belangrijk werkgebied.

De zee vormde een bron van inkomsten en verbinding met andere kustplaatsen.

Handel en economische veranderingen

In de negentiende eeuw veranderde de regionale economie geleidelijk.

De handel in landbouwproducten groeide en verschillende kustplaatsen ontwikkelden zich tot belangrijke verzamelpunten voor goederen uit het binnenland.

Vooral de productie van rozijnen en wijn had in grote delen van de Marina Alta en Marina Baixa een belangrijke economische betekenis.

De druiven werden gedroogd of verwerkt en vervolgens via handelsroutes naar andere markten vervoerd.

Ook in Altea maakte de wijnbouw deel uit van het agrarische landschap.

De groeiende handel zorgde voor nieuwe mogelijkheden, maar maakte de economie tegelijkertijd afhankelijker van internationale ontwikkelingen.

Toen de druifluis, bekend als phylloxera, zich aan het einde van de negentiende en het begin van de twintigste eeuw verspreidde, kregen verschillende wijnbouwgebieden zware klappen.

Ook veranderingen in de internationale vraag naar rozijnen en andere landbouwproducten hadden gevolgen voor de regio.

De landbouw bleef belangrijk, maar de economische verhoudingen begonnen te veranderen.

Voor Altea betekende dit dat andere activiteiten, waaronder visserij, handel en later dienstverlening, geleidelijk meer gewicht kregen.

De ontwikkeling van betere vervoersverbindingen zou deze veranderingen tijdens de twintigste eeuw verder versnellen.

Van vissersplaats naar kunstenaarsdorp

De twintigste eeuw bracht voor Altea ingrijpende veranderingen.

De gemeente begon de eeuw als een betrekkelijk bescheiden kustplaats waar landbouw en visserij een groot deel van het dagelijks leven bepaalden.

De bovenstad was nog altijd het historische centrum, terwijl de lager gelegen wijken en de kuststrook steeds meer werden gebruikt voor handel, bewoning en visserij.

De verbetering van vervoersverbindingen maakte het gemakkelijker om Altea vanuit andere delen van de provincie te bereiken.

Een van de belangrijkste veranderingen was de komst van de spoorweg.

De spoorlijn bereikt Altea in 1914

Op 28 oktober 1914 werd de smalspoorlijn tussen Alicante en Altea officieel geopend.

Deze verbinding maakte deel uit van een groter spoorwegproject dat uiteindelijk Alicante met Dénia moest verbinden.

De lijn werd bekend als het Trenet de la Marina, het kleine treintje langs de kust.

Voor Altea betekende de komst van de spoorweg een belangrijke verbetering van de bereikbaarheid.

Reizen naar Alicante en andere kustplaatsen werd eenvoudiger, terwijl ook het vervoer van landbouwproducten en andere goederen nieuwe mogelijkheden kreeg.

De spoorweg was vooral belangrijk omdat het wegennet aan het begin van de twintigste eeuw nog beperkt was.

Veel wegen waren moeilijk begaanbaar en het vervoer over langere afstanden kostte veel tijd.

Met de trein konden mensen en producten sneller worden vervoerd.

Op 11 juli 1915 werd het traject van Altea naar Dénia geopend, waarmee de volledige spoorverbinding langs de kust in gebruik kwam.

De aanleg was technisch ingewikkeld, vooral vanwege het bergachtige terrein ten noorden van Altea.

Bij Mascarat moesten tunnels en bruggen worden gebouwd om de spoorlijn door de bergen te leiden.

Deze werkzaamheden vormden een belangrijke technische prestatie voor die tijd.

De spoorlijn kreeg niet alleen betekenis voor handel en dagelijks vervoer, maar zou later ook een rol spelen bij de ontwikkeling van het toerisme.

De huidige TRAM-verbinding bouwt voort op deze spoorweggeschiedenis.

Daarmee is het moderne openbaar vervoer in Altea niet uitsluitend een hedendaagse voorziening, maar ook een voortzetting van een ontwikkeling die meer dan een eeuw geleden begon.

De groei van de benedenstad

De lagere delen van Altea kregen gedurende de twintigste eeuw steeds meer betekenis.

Waar veiligheid vroeger een belangrijke reden was om hoger op de heuvel te wonen, werden handel, visserij en later toerisme juist verbonden met de zee.

Langzaam ontstond een sterker verband tussen de oude bovenstad en de kuststrook beneden.

De woongebieden rond de kust groeiden en de verbindingen tussen de verschillende delen van de gemeente werden verbeterd.

De haven ontwikkelde zich verder en de kust werd geleidelijk ook aantrekkelijk voor andere activiteiten dan de traditionele visserij.

De aanleg en verbetering van wegen maakte het gemakkelijker om tussen de bovenstad, de kust en de omliggende gemeenten te reizen.

De boulevard, haven en stranden die tegenwoordig bij het beeld van Altea horen, maken deel uit van deze latere ontwikkeling.

De verschuiving veranderde ook het dagelijkse leven.

De kust werd niet langer uitsluitend een werkplek voor vissers, maar geleidelijk ook een plaats waar mensen wandelden, verbleven en ontspanning zochten.

Het toeristische Altea kon pas ontstaan toen de zee minder als dreiging en steeds meer als aantrekkingskracht werd gezien.

Dat proces verliep geleidelijk.

De oude bovenstad bleef het historische gezicht, terwijl de benedenstad en de kust steeds meer het moderne ritme van Altea gingen bepalen.

Altea wordt een kunstenaarsplaats

Een bijzondere ontwikkeling begon in de jaren vijftig en zestig van de twintigste eeuw.

Steeds meer kunstenaars, schrijvers en andere creatieven ontdekten Altea.

Het bijzondere licht, de ligging aan de Middellandse Zee, de witte huizen en het historische centrum maakten de plaats aantrekkelijk voor mensen die zich bezighielden met schilderkunst, beeldhouwkunst en andere culturele activiteiten.

Het landschap bood een combinatie van zee, heuvels, bergen en traditionele architectuur die voor kunstenaars bijzonder inspirerend was.

In de jaren zestig en zeventig groeide Altea uit tot een ontmoetingsplaats voor kunstenaars uit Spanje en andere Europese landen.

Onder de bekende namen die met de artistieke geschiedenis van Altea verbonden zijn, bevinden zich Benjamín Palencia, Eberhard Schlotter en Antoni Miró.

De Duitse schilder Eberhard Schlotter vestigde zich in de omgeving en ontwikkelde een sterke band met Altea.

Ook verschillende Spaanse kunstenaars vonden er een plaats om te wonen en te werken.

De aanwezigheid van kunstenaars veranderde het karakter van de gemeente.

Galerieën, ateliers en culturele bijeenkomsten werden steeds belangrijker.

In de oude stad ontstond een sfeer waarin kunst en het dagelijkse leven nauw met elkaar verbonden waren.

Sommige kunstenaars werkten mee aan de inrichting van gebouwen of beschilderden muren en andere onderdelen van het straatbeeld.

De artistieke ontwikkeling gaf Altea een reputatie die verder ging dan die van een gewone kustplaats.

Waar sommige naburige gemeenten vooral bekend werden door grootschalige toeristische groei, ontwikkelde Altea een identiteit waarin cultuur en creativiteit een belangrijke plaats innamen.

Deze ontwikkeling werd bovendien versterkt door de aanwezigheid van buitenlandse bewoners die juist vanwege het culturele karakter naar de gemeente kwamen.

De Faculteit Schone Kunsten

De artistieke reputatie van Altea kreeg later een extra impuls door de komst van het hoger kunstonderwijs.

De Faculteit Schone Kunsten van de Universidad Miguel Hernández, de Facultad de Bellas Artes, werd gevestigd in Altea en groeide uit tot een belangrijk onderdeel van het culturele leven.

De universiteit werd in 1996 opgericht en begon in 1997 met haar onderwijsactiviteiten.

De campus van Altea werd een plaats waar studenten, docenten en onderzoekers zich bezighouden met beeldende kunst, ontwerp en andere creatieve disciplines.

Hierdoor ontstond een nieuwe generatie kunstenaars die met de gemeente verbonden raakte.

De aanwezigheid van de faculteit versterkte de bestaande culturele infrastructuur en zorgde voor nieuwe tentoonstellingen, projecten en samenwerkingen.

Ook het Palau Altea, het culturele centrum van de gemeente, kreeg een belangrijke plaats binnen het culturele leven.

De artistieke geschiedenis van Altea is daardoor geen afgesloten hoofdstuk uit de jaren zestig en zeventig.

De aanwezigheid van onderwijsinstellingen, galerieën en culturele organisaties zorgt ervoor dat kunst en creativiteit ook tegenwoordig een belangrijk onderdeel van de plaatselijke identiteit blijven.

Toeristische groei met karakter

Vanaf de tweede helft van de twintigste eeuw nam ook het toeristische belang van Altea sterk toe.

Buitenlandse bezoekers ontdekten de plaats, later gevolgd door nieuwe bewoners uit andere delen van Europa.

De combinatie van stranden, het milde klimaat, de historische bovenstad en de artistieke reputatie maakte Altea aantrekkelijk voor mensen die een andere sfeer zochten dan in de grotere badplaatsen.

De groei bracht nieuwe woningen, hotels, restaurants en andere voorzieningen met zich mee.

De kuststrook werd verder ontwikkeld en verschillende woongebieden groeiden uit.

Ook de omgeving van Altea la Vella kreeg een nieuwe betekenis als woongebied, terwijl andere delen van de gemeente zich ontwikkelden tot internationale woonzones.

Vooral gebieden zoals Mascarat, Cap Negret, L'Olla en later Altea Hills kregen een uitgesproken residentieel karakter.

De ontwikkeling van Altea Hills en andere woongebieden tegen de hellingen maakte de gemeente bovendien aantrekkelijk voor mensen die op zoek waren naar woningen met uitzicht op zee.

In vergelijking met sommige andere kustplaatsen bleef de historische bovenstad relatief goed herkenbaar.

Dat betekent niet dat Altea nauwelijks is veranderd. De bebouwing, bevolking en economie ontwikkelden zich sterk, maar het oude centrum behield een belangrijk deel van zijn historische structuur.

De compacte straten, witte gevels, trappen en blauw-witte kerkkoepels bleven het bekendste beeld van de gemeente bepalen.

Juist dat onderscheidt Altea van verschillende andere badplaatsen aan de Costa Blanca.

De groei kwam er wel, maar de oorspronkelijke bovenstad bleef een herkenbaar cultureel en historisch middelpunt.

Daardoor kon Altea zich ontwikkelen tot een toeristische en residentiële plaats zonder haar volledige historische identiteit te verliezen.

Voor veel inwoners en bezoekers is dat nog altijd een van de belangrijkste kwaliteiten van de gemeente.

Wie meer wil weten over het dagelijkse leven en de ontwikkeling van de woongebieden, kan ook verder lezen op de pagina over wonen in Altea.

Feesten en historische tradities

De geschiedenis van Altea leeft niet alleen voort in gebouwen, oude straten en archeologische vondsten.

Ook de plaatselijke feesten en tradities vormen een belangrijk onderdeel van het culturele erfgoed.

De feesten van Moren en Christenen behoren tot de bekendste vieringen.

Deze feesten worden gehouden ter ere van de Santíssim Crist del Sagrari, een belangrijke religieuze figuur binnen de plaatselijke traditie.

De vieringen verwijzen naar de historische strijd en machtswisselingen tussen islamitische en christelijke machthebbers op het Iberisch Schiereiland.

De huidige feesten zijn echter geen letterlijke reconstructie van de middeleeuwen.

Het gaat om een culturele traditie waarin geschiedenis, religie, muziek, kostuums en het plaatselijke verenigingsleven samenkomen.

Voor de inwoners zijn deze feesten veel meer dan een toeristische activiteit.

Verenigingen en families bereiden zich gedurende lange tijd voor en houden daarmee een belangrijk onderdeel van de lokale identiteit in stand.

Ook andere religieuze vieringen en processies hebben een lange plaatselijke geschiedenis.

De tradities rond patroonheiligen verbinden het huidige Altea met de oudere religieuze en maatschappelijke structuren van de gemeente.

Het Castell de l'Olla

Een bijzonder modern onderdeel van het culturele leven is het Castell de l'Olla.

Dit jaarlijkse vuurwerkspektakel wordt gehouden bij de kust van L'Olla en is verbonden met de feestelijkheden rond San Lorenzo.

Het bijzondere aan deze viering is dat het vuurwerk vanaf zee wordt afgestoken.

Daardoor vormt de baai van Altea het decor voor een evenement dat sterk verbonden is met het landschap.

Het Castell de l'Olla is een relatief moderne traditie, maar heeft inmiddels een belangrijke plaats gekregen binnen het culturele leven van de gemeente.

Het evenement laat zien hoe Altea ook in recente tijden nieuwe tradities heeft ontwikkeld die aansluiten bij de historische band met de zee.

Geschiedenis in het moderne Altea

In de eenentwintigste eeuw staat Altea voor de uitdaging om haar historische karakter te behouden in een regio die voortdurend verandert.

De groei van het toerisme, de aantrekkingskracht op buitenlandse huiseigenaren en de behoefte aan moderne voorzieningen zorgen voor nieuwe vragen.

Tegelijkertijd is het historische centrum een kwetsbaar bezit dat onderhoud, bescherming en zorgvuldig gebruik vraagt.

Juist omdat Altea zo herkenbaar is, moet de gemeente steeds zoeken naar evenwicht tussen populariteit en het behoud van erfgoed.

De beschermde status van de renaissancekern uit 2013 speelt daarbij een belangrijke rol.

Deze erkenning zorgt ervoor dat de historische structuur van de bovenstad bij ruimtelijke ontwikkelingen bijzondere aandacht krijgt.

Het gaat daarbij niet uitsluitend om het bewaren van afzonderlijke gebouwen.

Ook het stratenpatroon, de historische doorgangen, de ommuring en de samenhang tussen de bebouwing en het landschap zijn van belang.

Dat verklaart waarom het historische centrum van Altea meer is dan een verzameling witte huizen.

De bovenstad is het resultaat van een bewust ontworpen nederzetting uit het begin van de zeventiende eeuw, die in latere eeuwen steeds verder werd aangepast.

De oorspronkelijke verdedigingsfunctie verdween, maar de structuur bleef grotendeels herkenbaar.

De huidige kerk werd aan het begin van de twintigste eeuw gebouwd, de benedenstad groeide door landbouw, visserij en handel en het toerisme bracht weer nieuwe ontwikkelingen.

Al deze veranderingen zijn nog altijd zichtbaar wanneer je door Altea wandelt.

Altea la Vella en het oudere verleden

De historische betekenis van Altea beperkt zich niet tot de bekende bovenstad.

Ook Altea la Vella verdient een belangrijke plaats in het verhaal van de gemeente.

Deze oudere woonkern ligt aan de voet van de Sierra de Bernia en heeft een geschiedenis die teruggaat tot de Iberische periode.

De nederzetting speelde tijdens de islamitische en christelijke middeleeuwen een belangrijke rol.

De resten van het Castellet en de oude straten herinneren aan een tijd waarin de belangrijkste bewoning nog niet bij het huidige historische centrum lag.

De aanwezigheid van Altea la Vella maakt duidelijk dat de gemeente niet vanuit één enkele plaats is ontstaan.

Het gebied kende verschillende nederzettingen die elkaar in belang opvolgden.

De herbevolking van 1617 betekende een belangrijke verschuiving, maar niet het einde van de oudere geschiedenis.

Juist die combinatie van oudere woonkernen en een later aangelegde versterkte stad maakt Altea historisch bijzonder.

De zee en het landschap als erfgoed

Ook de natuurlijke omgeving is nauw verbonden met de geschiedenis van Altea.

De Río Algar, de kust van L'Olla, Cap Negret en de hellingen richting de Sierra de Bernia maakten deel uit van het landschap waarin de bewoners gedurende vele eeuwen leefden.

De rivier bood water voor landbouw, de zee vormde een bron van voedsel en handel en de bergen bepaalden de natuurlijke verbindingen met het binnenland.

De ligging van de oude nederzettingen werd door deze natuurlijke omstandigheden beïnvloed.

Ook het verloop van historische wegen en landbouwterrassen hangt nauw samen met het landschap.

De geschiedenis van Altea kan daarom niet los worden gezien van haar omgeving.

De huidige gemeente bestaat uit verschillende delen die ieder een eigen ontwikkeling hebben doorgemaakt.

Het oude centrum op de heuvel, de kustlijn, de haven, Altea la Vella, Mascarat, Cap Negret, L'Olla en de moderne woongebieden tegen de hellingen vormen samen één verhaal van aanpassing en groei.

Wie de geschiedenis van deze verschillende gebieden begrijpt, ziet hoe de gemeente zich gedurende vele eeuwen heeft ontwikkeld.

Altea door de eeuwen heen

Altea is vandaag een plaats waar geschiedenis geen afgesloten hoofdstuk is, maar een blijvend onderdeel van het dagelijkse leven.

De oude stad, de kerk, de straatstructuur, de band met de zee en het culturele klimaat maken allemaal deel uit van een verhaal dat nog steeds zichtbaar is.

De geschiedenis begint met prehistorische gemeenschappen die de natuurlijke mogelijkheden van het landschap benutten.

Daarna volgden Iberische nederzettingen en Romeinse landbouwbedrijven, waarvan de villa van La Pila en het aquaduct van Els Arcs belangrijke overblijfselen zijn.

Tijdens de islamitische periode ontwikkelde zich een agrarisch landschap waarin waterbeheer en kleine nederzettingen een belangrijke rol speelden.

Altea la Vella was gedurende lange tijd het belangrijkste woongebied, totdat politieke veranderingen en de behoefte aan bescherming uiteindelijk leidden tot de ontwikkeling van de nieuwe versterkte stad.

De herbevolkingsakte van 11 januari 1617 vormt daarbij een van de belangrijkste historische keerpunten.

Met deze overeenkomst werd de basis gelegd voor de huidige bovenstad, met haar compacte straten, poorten, muren en centrale kerkplein.

In de achttiende en negentiende eeuw groeide Altea verder door landbouw, visserij en handel.

De bevolking breidde zich uit buiten de oorspronkelijke ommuring en de lagere delen van de gemeente kregen steeds meer betekenis.

De komst van de spoorweg in 1914 maakte Altea beter bereikbaar en gaf nieuwe mogelijkheden voor de economische ontwikkeling.

In de tweede helft van de twintigste eeuw veranderde het karakter opnieuw.

De opkomst van het toerisme bracht nieuwe woningen, voorzieningen en internationale bezoekers.

Tegelijkertijd groeide Altea uit tot een kunstenaarsplaats, waar schilders, schrijvers en andere creatieven een blijvende invloed kregen op het culturele leven.

De komst van de Faculteit Schone Kunsten versterkte die artistieke ontwikkeling.

De gemeente kreeg daarmee een identiteit die verder ging dan die van een gewone kustplaats.

In haar karakter weet Altea daardoor een bijzonder evenwicht te bewaren tussen oud en nieuw, traditie en vernieuwing, rust en levendigheid.

Wie zich overgeeft aan de sfeer van deze plaats, merkt dat de geschiedenis hier niet zwaar of afstandelijk is, maar juist zichtbaar aanwezig.

Ze leeft in de stenen, in de hellingen van de oude stad, in de koepels boven het plein en in het besef dat Altea zich al eeuwen blijft vernieuwen zonder haar wortels los te laten.

Voor wie Altea bezoekt, is dat misschien de belangrijkste les uit de geschiedenis van de gemeente.

De schoonheid van Altea is niet toevallig ontstaan.

Ze komt voort uit eeuwen van keuzes, noodzaak, aanpassing en verbeelding.

De hoge ligging van de oude stad, de witte gevels, de compacte straten, de band met zee en landbouw, de komst van kunstenaars en de zorg voor het historische beeld hebben samen een plaats gevormd die nog altijd herkenbaar anders is.

Juist daarom blijft de geschiedenis van Altea belangrijk voor iedereen die de Costa Blanca beter wil begrijpen.

Het moderne Altea is geen kustplaats die uitsluitend dankzij toerisme bekend werd. Het is het resultaat van duizenden jaren menselijke aanwezigheid, eeuwen van landbouw en visserij, een bijzonder herbevolkingsproject uit 1617 en een culturele ontwikkeling die tijdens de twintigste eeuw een nieuwe richting kreeg.

Wie vandaag over de Plaza de la Iglesia wandelt, door het Portal Vell loopt of vanaf de bovenstad naar de Middellandse Zee kijkt, beweegt door een landschap waarin verschillende historische perioden naast elkaar bestaan.

De kerk, de oude stadsmuren, de straatjes, Altea la Vella en de overblijfselen van Romeinse waterwerken vertellen ieder een ander deel van hetzelfde verhaal.

Altea is daarmee meer dan een mooie kustplaats met witte huizen en blauwe koepels. Het is een gemeente waar geschiedenis, landschap en cultuur elkaar gedurende vele eeuwen hebben gevormd en waar die verbondenheid nog altijd herkenbaar aanwezig is.

Dit artikel is voor het laatst bijgewerkt op 6 november 2026.