Vallei tussen bergen
Vall de Gallinera, officieel en in het Valenciaans La Vall de Gallinera, is een langgerekte bergvallei in het noorden van de Marina Alta. Voor natuurliefhebbers is dit een van de mooiste plekken in het binnenland van de provincie Alicante. Terwijl de kust bij Dénia en Oliva hemelsbreed verrassend dichtbij ligt, wordt het landschap hier bepaald door bergkammen, kersenboomgaarden, oude landbouwterrassen, dennen, bronnen, rotswanden en acht kleine dorpen die als kralen door de vallei verspreid liggen.
De vallei wordt omsloten door bergzones als de Serra de l’Almirall, de Serra de la Foradà en de uitlopers richting de Serra de la Safor. De combinatie van steile noord- en zuidhellingen, hoogteverschillen en smalle dalen zorgt voor opvallende verschillen in temperatuur, zonlicht en vochtigheid. Daardoor kan de vegetatie op twee hellingen die maar een paar honderd meter van elkaar verwijderd liggen verrassend verschillend zijn.
Wie vanuit Pego via de CV-700 Vall de Gallinera binnenrijdt, merkt dat vrijwel onmiddellijk. De brede kustvlakte maakt plaats voor een smaller dal met kalkstenen bergen. De weg volgt het landschap en loopt langs Benirrama, Benialí, Benissivà, Benitaia, La Carroja, Alpatró, Llombai en Benissili. Tussen de dorpen liggen boomgaarden, droge stenen muren en paden die soms al eeuwen worden gebruikt.
Voor Nederlanders en Belgen die de Costa Blanca vooral kennen van stranden, boulevards en stedelijke kustgebieden laat Vall de Gallinera een compleet andere kant van Alicante zien. Dit is een landschap waarin het ritme nog sterk door seizoenen wordt bepaald. In het voorjaar trekken bloeiende kersenbomen alle aandacht, in de vroege zomer volgt de oogst, tijdens de droge zomermaanden kleuren veel natuurlijke hellingen geel en bruin en na de eerste regen in het najaar keert het groen opvallend snel terug.
Vall de Gallinera is geen officieel natuurpark zoals bijvoorbeeld de Montgó of de Marjal de Pego-Oliva. Dat betekent echter niet dat de natuur hier onbeschermd is. Integendeel: verschillende delen van het gemeentelijke grondgebied hebben een belangrijke Europese en Valenciaanse beschermingsstatus vanwege hun landschappelijke, botanische en ornithologische waarde.
Beschermde natuur in Gallinera
Een belangrijk deel van de natuur rond Vall de Gallinera maakt deel uit van het Europese Natura 2000-netwerk. Natura 2000 is een netwerk van natuurgebieden binnen de Europese Unie dat bedoeld is om waardevolle leefgebieden, planten en dieren op lange termijn te beschermen. Voor bezoekers is dat vooral belangrijk omdat het aangeeft dat de bergen rond de vallei ecologisch veel waardevoller zijn dan je op basis van het ogenschijnlijk droge landschap misschien zou denken.
Delen van de omliggende bergen vallen onder beschermde natuurzones die verbonden zijn met de Serra de la Safor en de berggebieden van Les Valls de la Marina. Vall de Gallinera maakt bovendien deel uit van de ZEPA Muntanyes de la Marina. ZEPA staat voor Zona de Especial Protección para las Aves, oftewel een speciale beschermingszone voor vogels.
Juist de rotswanden en rustige berggebieden zijn belangrijk voor roofvogels. Soorten als de steenarend, slechtvalk, oehoe en havikarend, in Spanje vaak águila perdicera genoemd, behoren tot de karakteristieke beschermde vogels van deze bergzone. Ook de slangenarend en dwergarend komen in de bredere berggebieden van de Marina voor. Dat betekent niet dat je tijdens iedere wandeling automatisch een arend boven je hoofd ziet. Roofvogels bestrijken grote gebieden en een waarneming blijft iets bijzonders.
De botanische rijkdom is eveneens opvallend. Natuurorganisatie FUNDEM beschrijft voor Vall de Gallinera 823 inheemse plantentaxa en 62 endemische soorten. Met een taxon bedoelen biologen een afzonderlijke groep planten binnen de wetenschappelijke indeling. Een endemische plant is een soort die van nature slechts in een beperkt geografisch gebied voorkomt.
Die rijkdom wordt mogelijk gemaakt door de verschillende microklimaten in de vallei. Een zonnige, droge zuidhelling biedt totaal andere omstandigheden dan een schaduwrijke noordhelling of een vochtige plek rond een bron. Hoogte, bodemsoort, wind en de hoeveelheid zonlicht versterken die verschillen.
Een bijzonder beschermd stukje natuur is de floramicroreserve Llomes del Xap. Deze kleine floramicroreserve werd in 2000 ingesteld en beslaat ongeveer 4,46 hectare. Een floramicroreserve is een klein beschermd gebied dat speciaal bedoeld is voor het behoud van bijzondere wilde planten en hun leefomgeving.
Onder de planten waarvoor dit gebied botanisch interessant is, bevinden zich soorten als Arenaria valentina, Geranium sanguineum, Biscutella montana, Centaurea segariensis en verschillende planten die juist goed gedijen op kalkstenen rotsen. Voor een gewone wandelaar zijn de wetenschappelijke namen misschien minder belangrijk dan de boodschap erachter: sommige ogenschijnlijk onopvallende plantjes langs een rotswand zijn veel zeldzamer dan ze eruitzien.
Dat is ook een goede reden om wilde bloemen niet te plukken. De mooiste herinnering aan zo'n plant is een foto. Zeker binnen beschermde zones kan een kleine populatie kwetsbaar zijn en is het belangrijk dat planten hun volledige bloei- en zaadcyclus kunnen voltooien.
Foradà boven de vallei
Het bekendste natuurlijke herkenningspunt van Vall de Gallinera is zonder twijfel de Penya Foradà. De rotsformatie ligt aan de zuidkant van de vallei en is vanaf verschillende dorpen zichtbaar. Het woord foradà betekent in het Valenciaans zoveel als doorboord. Boven in de berg bevindt zich namelijk een opvallende natuurlijke opening die als een enorm stenen raam in de bergkam staat.
Volgens de regionale wandelinformatie ligt de markante top met de natuurlijke rotsboog op ongeveer 737 meter hoogte. Door zijn vorm is de Foradà zelfs op grote afstand gemakkelijk te herkennen. Wie vanaf de bodem van de vallei omhoog kijkt, ziet het gat soms als een klein donker puntje. Eenmaal boven blijkt hoe groot de natuurlijke opening werkelijk is.
Vanaf verschillende dorpen lopen wandelroutes naar de Foradà. Er zijn onder andere routes vanuit Benissivà, Alpatró en La Carroja. Ze verschillen in afstand en routeverloop, maar hebben gemeen dat een aanzienlijk hoogteverschil moet worden overwonnen. Een korte afstand op de kaart betekent in deze bergen daarom niet automatisch een gemakkelijke wandeling.
Onderweg verandert de vegetatie. Dicht bij de dorpen loop je tussen terrassen en boomgaarden, daarna wordt het landschap ruiger en nemen mediterrane struiken en rotsvegetatie de plaats van landbouw in. Hoe hoger je komt, hoe verder het uitzicht reikt. Op heldere dagen zie je diep de vallei in en richting de Middellandse Zee.
De Foradà is daarnaast beroemd door een bijzonder samenspel van natuur en geschiedenis. Rond 9 maart en 4 oktober valt de ondergaande zon door de opening in de rots richting de plek van het voormalige franciscaner klooster bij Benitaia. Dit wordt vaak de zonne-uitlijning van de Foradà genoemd.
Het gaat dus niet om een zonnewende. Een zonnewende vindt rond 21 juni en 21 december plaats. Het verschijnsel van de Foradà hangt samen met de stand van de zon op deze specifieke momenten in maart en oktober. Vooral 4 oktober heeft historische betekenis omdat dit de feestdag van Franciscus van Assisi is.
Voor wandelaars blijft voorbereiding belangrijk. De berghellingen zijn stenig, sommige stukken zijn steil en schaduw is beperkt. Goede wandelschoenen, voldoende water, bescherming tegen de zon en een opgeladen telefoon zijn verstandig. In juli en augustus is een vroege start veel aangenamer dan een klim midden op de dag.
Landschap vol planten en bomen
Kersenbloesem kleurt de vallei
De plant die Vall de Gallinera bij het grote publiek het bekendst heeft gemaakt, is geen wilde plant maar een landbouwgewas: de kersenboom. In het voorjaar veranderen grote delen van de terrassen in een landschap vol witte bloesem. Tegen de grijze kalkstenen bergen levert dat een van de meest fotogenieke natuurbeelden van het binnenland van Alicante op.
De bloei valt doorgaans vanaf eind februari en in maart, maar er bestaat geen vaste datum waarop de hele vallei tegelijk wit kleurt. Hoogteverschillen, nachtelijke temperaturen, regen en de hoeveelheid zon zorgen ervoor dat boomgaarden niet allemaal op hetzelfde moment bloeien. Een paar warme dagen kunnen het proces versnellen, terwijl een koude periode de bloei vertraagt.
Wie speciaal voor de kersenbloesem in Vall de Gallinera naar de vallei wil komen, doet er daarom goed aan kort voor vertrek de actuele berichten uit de gemeente te bekijken. Foto's die een week eerder zijn gemaakt zeggen niet altijd iets over de situatie van vandaag.
De bloesem is veel meer dan een toeristische attractie. Voor boeren is dit een cruciale fase van de kersenteelt. Bestuiving, temperatuur en regen bepalen mede hoeveel vruchten enkele maanden later kunnen worden geoogst. Een nacht met vorst of zware regen tijdens de bloei kan daardoor grote economische gevolgen hebben.
De kersencampagne van 2026 verliep gelukkig aanzienlijk beter dan enkele voorgaande seizoenen. Na enkele moeilijke jaren zorgden een voldoende koude winter en gunstiger regen voor een goede bloei en vruchtzetting. Daarmee kreeg een landbouwsector die sterk met de identiteit van Vall de Gallinera verbonden is weer wat ademruimte.
Na de bloesem verandert de aanblik opnieuw. De witte bloemen verdwijnen, groene bladeren nemen het over en later kleuren de vruchten rood. In de oogstperiode worden kersen lokaal verkocht en staat het product centraal tijdens activiteiten als de Festa de la Cirera, het jaarlijkse Kersenfeest.
Voor bezoekers is één regel belangrijk: de boomgaarden zijn geen openbare pluktuinen. De kersen zijn het inkomen van de boer. Ook wanneer een tak vlak langs een wandelpad hangt, is het fruit eigendom van de teler. Wie de lokale landbouw wil ondersteunen kan de kersen beter kopen bij een verkooppunt, coöperatie of lokale producent.
Olijven, amandelen en kruiden
Kersen zijn slechts één onderdeel van het cultuurlandschap. Op de terrassen staan ook olijfbomen, amandelbomen, johannesbroodbomen en vijgenbomen. De precieze verdeling verschilt per hoogte, ligging en geschiedenis van het perceel. Op sommige verlaten terrassen groeien landbouw en wilde natuur inmiddels door elkaar.
Olijfbomen zijn gemakkelijk herkenbaar aan hun grijsgroene bladeren en grillige stammen. Ze kunnen goed omgaan met droge mediterrane omstandigheden. Amandelbomen bloeien vaak nog vóór de kersen en kunnen al in de winter of zeer vroege lente witte en roze bloemen dragen.
De johannesbroodboom, in het Spaans algarrobo en in het Valenciaans garrofer, is eveneens typisch voor het mediterrane landbouwlandschap. De donkere peulen werden vroeger onder meer gebruikt als veevoer en hebben opnieuw belangstelling gekregen als voedingsproduct.
Langs paden ruik je vooral tijdens warme, droge dagen allerlei aromatische planten. Rozemarijn en tijm behoren tot de bekendste, maar ook venkel, lavendelachtige soorten en verschillende lipbloemigen komen voor. Na regen is de geur vaak nog sterker doordat vocht en warmte de etherische oliën uit de planten vrijmaken.
Bijzondere planten op rotsen
De ruige kalkstenen hellingen lijken op afstand soms kaal, maar juist daar groeit een gespecialiseerde flora. Planten die in spleten en op rotswanden leven worden rotsplanten of in wetenschappelijke taal rupicole planten genoemd. Ze moeten omgaan met weinig aarde, felle zon, wind en lange droge perioden.
Tot de bijzondere soorten van de bredere natuurzone behoren verschillende planten die slechts in het zuidoosten van het Iberisch Schiereiland voorkomen. Op beschutte noordhellingen verandert de vegetatie opnieuw. Daar kunnen steeneik, meidoorn, bloemes en andere struiken en bomen groeien die meer vocht verdragen dan de soorten van de heetste zuidhellingen.
Ook pijnbomen zijn op veel plekken zichtbaar. Daarbij gaat het vooral om de Aleppoden, een mediterrane den die na verstoring relatief snel kan terugkeren. Een dicht dennenbos is overigens niet automatisch de oorspronkelijke natuurlijke vegetatie. De geschiedenis van houtgebruik, landbouwverlating en bosbranden heeft grote invloed gehad op de huidige begroeiing.
Agaves en sommige andere opvallende vetplanten die je langs wegen en verlaten percelen kunt zien, zijn geen oorspronkelijke mediterrane planten van Alicante. Ze zijn ooit uit Amerika ingevoerd en hebben zich op verschillende plekken in het Spaanse landschap gevestigd. Ze horen daardoor wel bij het huidige beeld, maar niet bij de oorspronkelijke flora van Vall de Gallinera.
Dieren tussen rotsen en boomgaarden
Roofvogels boven de bergen
Wie regelmatig omhoog kijkt, ontdekt dat Vall de Gallinera ook voor vogels een interessant landschap is. De steile rotswanden, open landbouwvelden en bosgebieden liggen dicht bij elkaar en bieden verschillende soorten plekken om te jagen, rusten of broeden.
De beschermingsstatus als belangrijk vogelgebied hangt onder meer samen met roofvogels als de steenarend, havikarend, slechtvalk en oehoe. Ook slangenarenden en dwergarenden komen in de bredere berggebieden van de Marina voor. Deze soorten hebben grote leefgebieden en zijn niet gebonden aan één dorp of één berghelling.
De steenarend is een van de indrukwekkendste vogels die je boven de binnenlandse bergen van Alicante kunt waarnemen. Vanaf grote hoogte zoekt hij het terrein af naar prooi. De havikarend is kleiner, maar in natuurbeschermingsopzicht bijzonder belangrijk omdat de mediterrane populatie onder druk staat.
De oehoe is vooral 's nachts actief. Deze enorme uil leeft graag in rotsachtig terrein en is veel vaker te horen dan te zien. Wie 's avonds in een rustige omgeving verblijft, kan soms zijn diepe roep op grote afstand horen.
Naast roofvogels leven in de vallei talloze kleinere soorten. Zwaluwen en gierzwaluwen jagen boven de dorpen op insecten, bijeneters brengen in het warmere seizoen opvallende kleuren mee en hoppen vallen op door hun kuif en karakteristieke roep. Putters, merels en allerlei kleinere zangvogels gebruiken boomgaarden, struikgewas en tuinen.
Wild tussen akkers en bossen
De overgang tussen landbouwgebied en bergnatuur is ook aantrekkelijk voor zoogdieren. Wilde zwijnen komen in de bergachtige gebieden van de Marina Alta voor en zijn vooral 's nachts en in de schemering actief. Ze kunnen op zoek naar voedsel landbouwpercelen bezoeken en laten vaak eerder sporen in de grond achter dan dat je de dieren zelf ziet.
Ook vossen leven in het gebied. Kleinere nachtelijke roofdieren zoals genetkatten en marterachtigen komen in het mediterrane binnenland voor, maar laten zich nauwelijks zien. Wie overdag door de vallei wandelt, heeft veel meer kans om een konijn of een kleine hagedis te zien dan een vos of genetkat.
Op zonverwarmde muren en rotsen zijn hagedissen gemakkelijk te vinden. Gekko's verschijnen vooral rond huizen en muren zodra het donker wordt. Ze eten insecten en zijn voor mensen volkomen onschuldig. Slangen maken eveneens deel uit van het ecosysteem, maar ontmoetingen zijn meestal kort omdat de dieren proberen weg te komen.
Bij bronnen en tijdelijk vochtige zones komen amfibieën en libellen voor. Juist doordat permanent water schaars is, kunnen kleine natte plekken lokaal veel dieren aantrekken. Wie daar rustig kijkt, ziet vaak meer leven dan op de droogste hellingen.
Insecten zijn misschien minder opvallend dan een arend of wild zwijn, maar ecologisch minstens zo belangrijk. Bijen en andere bestuivers spelen bijvoorbeeld een cruciale rol bij de bloei van fruitbomen. De spectaculaire kersenbloesem is dus niet alleen mooi voor bezoekers; zonder voldoende bestuivende insecten zou de latere oogst veel kleiner zijn.
Water vormt het landschap
Vall de Gallinera ligt in een mediterrane klimaatzone met lange droge zomers, maar krijgt door haar bergachtige ligging relatief veel regen vergeleken met sommige drogere delen van Alicante. Het water dat op de omliggende bergen valt, zoekt via hellingen, bronnen en geulen zijn weg naar de bodem van de vallei.
Door het dal loopt de rambla de Gallinera. Een rambla is een waterloop die een groot deel van het jaar weinig of geen stromend water hoeft te bevatten, maar tijdens natte perioden en hevige regen plotseling veel water kan afvoeren. Dat verschilt sterk van een Nederlandse rivier die vrijwel voortdurend water voert.
Langs delen van de rambla groeit onder andere oleander, een plant die goed is aangepast aan mediterrane waterlopen. De struik kan lange droge perioden doorstaan en daarna profiteren van plotseling beschikbaar water. Oleander is prachtig wanneer hij bloeit, maar alle delen van de plant zijn giftig en horen niet te worden gegeten.
Over de hele vallei liggen natuurlijke bronnen. Sommige zijn voorzien van een eenvoudige stenen fontein, andere zijn gekoppeld aan een traditionele wasplaats. In het Valenciaans wordt zo'n wasplaats vaak een safareig genoemd en in het Spaans een lavadero.
Voor moderne bezoekers zijn deze plekken aantrekkelijk om even te stoppen, maar vroeger waren ze onmisbaar. Bewoners haalden er water en wasten kleding, terwijl bronnen ook belangrijk waren voor dieren en landbouw. Sommige paden tussen de dorpen volgen routes die mede ontstonden doordat mensen dagelijks water moesten bereiken.
De hoeveelheid water kan sterk variëren. Een bron die na een natte winter volop stroomt, kan na maanden droogte veel minder water geven. Drink bovendien niet automatisch uit iedere bron. Alleen wanneer duidelijk wordt aangegeven dat het water drinkbaar is, kun je ervan uitgaan dat het daarvoor gecontroleerd is.
Hevige regen vormt een ander uiterste. Een droge geul kan tijdens een mediterrane stortbui in korte tijd veranderen in een krachtige waterstroom. Wandel daarom nooit een barranco of rambla in wanneer zware regen of onweer wordt verwacht, ook niet wanneer de bodem bij vertrek volledig droog is.
Wandelen door acht dorpen
Ruta dels 8 Pobles
De natuur van Vall de Gallinera ontdek je het beste te voet. Een van de bekendste wandelingen is de Ruta dels 8 Pobles, oftewel de route van de acht dorpen. De officiële route verbindt Benirrama, Benialí, Benissivà, Benitaia, La Carroja, Alpatró, Llombai en Benissili.
Volgens de actuele route-informatie van MACMA bedraagt de afstand ongeveer 14,60 kilometer. De opgegeven wandeltijd is ongeveer 5 uur en 40 minuten en het totale positieve hoogteverschil bedraagt ongeveer 524 meter. Technisch wordt de route als laag in moeilijkheid ingeschaald, maar door de lengte en het hoogteverschil blijft het een flinke wandeldag.
De route loopt tussen de beide Font de la Mata-bronnen aan de uiteinden van de vallei en volgt landelijke wegen en historische verbindingen tussen de dorpen. Onderweg zie je precies waarom Vall de Gallinera als cultuurlandschap zo bijzonder is. Je loopt afwisselend tussen huizen, kersenboomgaarden, olijfpercelen, stenen terrassen en natuurlijke begroeiing.
Wie niet de volledige route wil lopen, kan gemakkelijk een korter deel kiezen. Benialí, Benissivà en Benitaia liggen bijvoorbeeld relatief dicht bij elkaar. Ook andere aangrenzende dorpen zijn te combineren tot een kortere wandeling. Voor bezoekers zonder tweede auto is zo'n traject vaak praktischer dan de volledige lineaire route.
De officiële aanduiding dat de route technisch eenvoudig is, betekent niet dat iedereen zonder voorbereiding vijf tot zes uur kan wandelen. Vooral warmte maakt een groot verschil. Op een voorjaarsdag van 18 graden is 14 kilometer iets totaal anders dan in augustus bij temperaturen boven 30 graden.
Routes naar bergen en kastelen
Naast de Acht Dorpenroute bestaan er veel andere wandelmogelijkheden. De verschillende routes naar de Penya Foradà behoren tot de bekendste. Vanuit Benissivà, Alpatró en La Carroja zijn varianten beschreven die ieder een ander stuk van de berghelling laten zien.
Vanuit La Carroja bestaat bijvoorbeeld een route met een relatief korte afstand maar een stevig hoogteverschil. Dat illustreert een belangrijke regel voor wandelen in Vall de Gallinera: kijk nooit alleen naar het aantal kilometers. Een tocht van enkele kilometers met honderden meters stijgen kan inspannender zijn dan een veel langere wandeling over de bodem van de vallei.
Ook het Passet en Castell de Gallinera bij Benirrama vormen een interessante combinatie van natuur en geschiedenis. Hier loopt een oud bergpad richting de resten van het middeleeuwse kasteel. Een andere uitdagende mogelijkheid is een route richting de Serra de la Safor.
Verder zijn er routes langs prehistorische rotskunst. De kunst zelf behoort uiteraard tot het culturele erfgoed, maar de wandelingen ernaartoe voeren door gebieden waar natuur en menselijke geschiedenis al duizenden jaren met elkaar verweven zijn.
Gebruik voor langere tochten een actuele routebeschrijving en bij voorkeur een offline kaart op de telefoon. Bewegwijzering kan beschadigd raken of tijdelijk veranderen en mobiele dekking is tussen bergen niet overal hetzelfde.
Bosbrand en natuurherstel
Wie naar het groene landschap kijkt, zou bijna vergeten dat natuurbrand een belangrijke factor is in de mediterrane bergen. Vall de Gallinera heeft door de jaren heen verschillende grote branden meegemaakt. De zwaarste recente gebeurtenis was de enorme bosbrand van Vall d’Ebo in augustus 2022.
Die brand begon na blikseminslag in Vall d’Ebo en verspreidde zich onder moeilijke weersomstandigheden over verschillende gemeenten. Uiteindelijk werd meer dan 13.000 hectare getroffen in het gebied van Pego i les Valls, waaronder delen van Vall de Gallinera. Bewoners moesten tijdelijk worden geëvacueerd en grote stukken bergvegetatie veranderden in korte tijd in zwart en grijs landschap.
De impact was niet alleen visueel. Bosbrand beïnvloedt bodem, insecten, vogels, zoogdieren, waterhuishouding en erosie. Vooral na een grote brand is de periode vóórdat nieuwe vegetatie de bodem opnieuw bedekt kwetsbaar. Zware regen kan dan gemakkelijk aarde van steile hellingen meenemen.
De natuur is sindsdien bezig zich te herstellen. Mediterrane ecosystemen hebben zich gedeeltelijk aan vuur aangepast. Sommige struiken lopen opnieuw uit en andere planten profiteren van open bodem. Dat betekent echter niet dat iedere grote brand vanzelf zonder gevolgen verdwijnt. Wanneer branden te vaak terugkeren, krijgen bomen en andere langlevende soorten onvoldoende tijd om volwassen te worden.
Ook overheden en natuurorganisaties werken aan herstel. In 2025 werd onder meer ruim 235.000 euro beschikbaar gesteld voor werkzaamheden aan gemeentelijke berggronden van Vall de Gallinera die door de brand van 2022 waren getroffen. Daarbij gaat het niet simpelweg om overal nieuwe bomen planten. Bodemstabilisatie, natuurlijke regeneratie, erosiebestrijding en toekomstig brandbeheer spelen eveneens een rol.
Dat natuurbrandgevaar actueel blijft, bleek opnieuw op 30 juli 2026. Die dag ontstond een bosbrand in een moeilijk bereikbaar ravijn bij de CV-714 richting Benissili. Vanwege het terrein werden meerdere grondploegen en luchtmiddelen ingezet. De brandweer kreeg het vuur diezelfde middag onder controle en er werden geen gewonden gemeld.
Voor wandelaars betekent dit dat aanwijzingen rond brandgevaar serieus moeten worden genomen. Tijdens perioden met extreem risico kunnen natuurgebieden of recreatievoorzieningen tijdelijk worden gesloten. Een route die gisteren toegankelijk was, hoeft dat tijdens een hittegolf vandaag niet te zijn.
Open vuur hoort in droge perioden vanzelfsprekend niet thuis in de natuur. Ook een sigaret, barbecue of voertuig dat boven hoog droog gras wordt geparkeerd kan risico veroorzaken. Wie de vallei bezoekt, kan het beste parkeren op daarvoor bedoelde plekken en altijd actuele waarschuwingen volgen.
Landbouw houdt landschap open
De tegenstelling tussen natuur en landbouw is in Vall de Gallinera veel minder scherp dan je misschien zou verwachten. De boomgaarden en terrassen zijn door mensen aangelegd, maar vormen tegelijkertijd leefgebied en voedselbron voor allerlei planten, insecten, vogels en andere dieren.
De duizenden stenen muren die de hellingen in terrassen verdelen zijn daar een goed voorbeeld van. Ze maakten landbouw op steile hellingen mogelijk, maar hebben ook een belangrijke functie bij het vasthouden van aarde en het vertragen van regenwater. Tussen de stenen vinden hagedissen, insecten en kleine planten beschutting.
Wanneer landbouwgrond volledig wordt verlaten, verandert het landschap. Struiken en jonge bomen nemen percelen over en de grens tussen bos en akker verdwijnt. Dat kan voor bepaalde wilde soorten gunstig zijn, maar zorgt ook voor een meer aaneengesloten hoeveelheid brandbaar materiaal.
Een afwisselend landschap van onderhouden boomgaarden, open percelen, struikgewas en bos wordt vaak een landschapsmozaïek genoemd. Zo'n mozaïek kan helpen voorkomen dat een natuurbrand overal dezelfde hoeveelheid brandstof vindt. Daarom wordt het behoud van actieve landbouw tegenwoordig niet alleen als economische of culturele kwestie gezien, maar ook als onderdeel van natuur- en brandbeheer.
Dat maakt het voortbestaan van de kersenteelt extra belangrijk. Wanneer landbouw economisch niet meer haalbaar is en steeds meer terrassen worden verlaten, verdwijnt niet alleen een product. Ook het bekende landschap verandert.
Wie lokale kersen, olijfolie en andere producten koopt, ondersteunt daarmee indirect het onderhoud van de omgeving. Toerisme en landbouw kunnen elkaar hier dus versterken, zolang bezoekers begrijpen dat het prachtige landschap voor een groot deel ook een werklandschap is.
Natuur door vier seizoenen
Vall de Gallinera is in ieder seizoen anders en juist daardoor een plek waar je meerdere keren kunt terugkomen. De bekende foto's van kersenbloesem geven maar één korte fase van het jaar weer.
In de winter kan de vallei verrassend fris zijn. Na regen zijn de bergen groen, bronnen voeren meer water en op heldere dagen is het zicht uitzonderlijk goed. Nachten kunnen door de ligging landinwaarts en tussen bergen duidelijk kouder zijn dan aan de kust. Op de hoogste omliggende toppen kan tijdens koude perioden zelfs tijdelijk sneeuw voorkomen, al is dat geen jaarlijks gegarandeerd verschijnsel.
Vanaf eind winter en in het vroege voorjaar begint de bloei. Eerst trekken vaak amandelbomen de aandacht, daarna volgen de kersenboomgaarden. Bermen en open terreinen vullen zich met wilde bloemen en zangvogels worden veel actiever.
Het late voorjaar is voor wandelaars vaak een van de prettigste perioden. De dagen zijn lang, het landschap is nog relatief groen en de grootste zomerhitte moet nog beginnen. Tegelijk groeien de kersen en wordt in de boomgaarden hard gewerkt richting de oogst.
In de zomer verandert het karakter sterk. Veel natuurlijke vegetatie wordt geel en droog, aromatische struiken verspreiden een intense geur en cicaden zijn op warme middagen overal hoorbaar. Wandelen blijft mogelijk, maar de vroege ochtend is veruit het prettigste moment. Midden op de dag kunnen de temperaturen gevaarlijk hoog worden.
De herfst begint vaak droog, maar na de eerste serieuze regen reageert de mediterrane natuur razendsnel. Grassen worden groen, nieuwe planten verschijnen en de lucht voelt frisser. Oktober en november kunnen uitstekende wandelmaanden zijn, zolang er geen zware regen of onweer wordt verwacht.
Voor fotografen heeft ieder seizoen zijn eigen voordeel. Bloesem trekt vanzelfsprekend de meeste camera's, maar de diepe winterzon, wolken die langs de bergtoppen trekken en de eerste groene hellingen na herfstregen kunnen minstens zo mooi zijn.
Respectvol op pad
De groeiende populariteit van Vall de Gallinera brengt nieuwe bezoekers naar een gebied dat niet is ingericht als grootschalig toeristisch park. Dat is juist een deel van de charme, maar vraagt ook wat meer aandacht van iedereen die er komt wandelen of fotograferen.
Blijf op openbare wegen en aangegeven paden en ga niet zonder toestemming boomgaarden in. Een veld vol bloeiende kersenbomen is prachtig voor een foto, maar blijft particuliere landbouwgrond. Irrigatieslangen, jonge bomen en kwetsbare bodem kunnen gemakkelijk worden beschadigd.
Parkeer niet voor landbouwpoorten of op smalle toegangswegen. Boeren moeten met tractoren en andere voertuigen hun percelen kunnen bereiken. Vooral tijdens de bloesemweekenden kan een paar verkeerd geparkeerde auto's al snel voor problemen zorgen.
Neem afval altijd mee terug. Ook biologisch afval zoals sinaasappelschillen of brood hoort niet langs een wandelpad. Het kan dieren aantrekken, duurt langer om af te breken dan vaak wordt gedacht en verandert de natuurlijke voedselvoorziening.
Honden kunnen mee op veel wandelingen, maar houd ze onder controle en respecteer vee, wilde dieren, andere wandelaars en privéterrein. Tijdens het broedseizoen kan een loslopende hond vogels en andere dieren verstoren zonder dat de eigenaar dat direct merkt.
Pluk geen beschermde planten en verzamel geen dieren, stenen of archeologische voorwerpen. Vooral rond rotskunst, kastelen en andere historische plekken komen natuur en erfgoed samen. Wat daar ligt, hoort bij de plek en niet in een rugzak.
Controleer bij warm weer niet alleen de temperatuur maar ook natuurbrandwaarschuwingen. Bij voorspeld zwaar onweer moet je daarnaast rekening houden met plotselinge waterstromen in barrancos en ramblas. In een bergvallei kunnen lokale omstandigheden veel sneller veranderen dan aan het strand.
Meer natuur in de omgeving
Vall de Gallinera staat niet op zichzelf. Vanuit de vallei zijn verschillende andere natuurgebieden van de noordelijke Costa Blanca en het aangrenzende binnenland snel bereikbaar. Daardoor kun je tijdens een verblijf gemakkelijk verschillende landschappen combineren.
Richting Pego ligt het Parque Natural de la Marjal de Pego-Oliva, een beschermd moerasgebied met riet, waterlopen, rijstvelden en een rijke vogelwereld. Het contrast met Vall de Gallinera kan nauwelijks groter zijn. Binnen relatief korte afstand ga je van droge kalkstenen bergen naar een laag en waterrijk gebied vlak bij zee.
Ook de Vall d’Ebo en Vall d’Alcalà sluiten landschappelijk op Vall de Gallinera aan. Deze bergvalleien hebben ieder hun eigen wandelroutes, grotten, landbouwgebieden en historische kernen. Naar het noorden ligt de imposante Serra de la Safor, die vanuit verschillende delen van Gallinera zichtbaar is.
Wie de omgeving beter wil leren kennen kan op MijnAlicante.nl verder lezen over de algemene informatie over Vall de Gallinera, de geschiedenis van Vall de Gallinera, uitstapjes in Vall de Gallinera en wonen in Vall de Gallinera. Natuur, geschiedenis en landbouw zijn hier zo sterk met elkaar verweven dat deze onderwerpen elkaar voortdurend aanvullen.
Ook Pego, Dénia, l’Atzúbia en Sanet y Negrals helpen om het landschap van het noorden van de Marina Alta beter te begrijpen. Pego vormt de overgang naar de kustvlakte, Dénia laat zien hoe dichtbij zee werkelijk is en kleinere plaatsen als l’Atzúbia en Sanet y Negrals verbinden de bergwereld met het landbouwlandschap dichter bij de kust.
Vallei om langzaam te ontdekken
De natuur van Vall de Gallinera is moeilijk in één beeld te vangen. Wie alleen de kersenbloesem kent, mist de ruige rotswanden. Wie alleen naar de Foradà klimt, ziet misschien niet hoe belangrijk bronnen en boomgaarden voor het landschap zijn. En wie alleen door de dorpen rijdt, merkt nauwelijks hoeveel bijzondere planten en dieren op de hellingen leven.
Juist de combinatie maakt de vallei bijzonder. Europese natuurgebieden liggen naast landbouwpercelen, eeuwenoude stenen terrassen gaan over in wilde berghellingen en kleine dorpen liggen midden tussen leefgebieden van beschermde roofvogels. Natuur en menselijke geschiedenis zijn hier niet los van elkaar te bekijken.
Ook de gevolgen van de brand van 2022 horen inmiddels bij dat verhaal. Op sommige plekken is goed zichtbaar hoe vegetatie terugkeert, terwijl andere hellingen langer nodig hebben om te herstellen. Tegelijk laten nieuwe branden zien dat natuurbeheer en voorzichtigheid ook in de toekomst noodzakelijk blijven.
Voor wandelaars en natuurliefhebbers is Vall de Gallinera daardoor geen gebied om in hoog tempo af te werken. Een korte wandeling kan al genoeg zijn om een roofvogel te zien, de geur van rozemarijn te ruiken of te ontdekken hoe een oude terrasmuur vol kleine planten en hagedissen zit. Wie langzamer loopt, ziet meestal meer.
Voor Nederlanders en Belgen die tijdens een vakantie aan de Costa Blanca het binnenland van Alicante willen ontdekken, is deze vallei daarom een van de interessantste bestemmingen van de Marina Alta. De Middellandse Zee is dichtbij, maar het landschap, de stilte en het dagelijkse ritme voelen hier compleet anders.
Vall de Gallinera laat vooral zien dat natuur in Alicante niet alleen bestaat uit beschermde parken of spectaculaire bergtoppen. Ze zit ook in een bloeiende kersenboom, een bron langs een oud pad, een arend boven een rotswand, wilde kruiden tussen stenen en een eeuwenoud landbouwterras dat nog altijd wordt onderhouden.
Wie daar met aandacht en respect doorheen wandelt, begrijpt waarom deze smalle vallei voor bewoners veel meer is dan een mooi decor. Het is een levend landschap waarin natuur, landbouw en dorpsleven elkaar al eeuwen beïnvloeden en waarin ieder seizoen opnieuw een ander verhaal vertelt.
Dit artikel is voor het laatst bijgewerkt op 7 augustus 2026.
