Onder de straten van Elda ligt een verborgen wereld die bijna negentig jaar aan het dagelijks leven boven de grond wist te ontsnappen. Een grote schuilkelder uit de Spaanse Burgeroorlog is inmiddels schoongemaakt, verstevigd en ingericht voor bezoekers. Vanaf midden september kunnen inwoners en toeristen onder begeleiding afdalen in het gangenstelsel onder de Plaza de Arriba. Het bijzondere bouwwerk telt meer dan 400 meter aan ondergrondse gangen en behoort daarmee tot de grootste bewaard gebleven schuilkelders in de streek Medio Vinalopó. Voor Nederlanders en Belgen die de provincie Alicante vooral kennen van stranden, boulevards en badplaatsen opent zich hiermee een heel andere kant van de regio. Elda krijgt er een indrukwekkende historische bezienswaardigheid bij, waar niet alleen oude muren worden getoond, maar vooral het verhaal wordt verteld van gewone inwoners die tijdens onzekere jaren bescherming onder hun eigen stad zochten
Vierhonderd meter onder Elda
De schuilkelder werd in 1938 gebouwd om inwoners van Elda tijdens de Spaanse Burgeroorlog een veilige plek te bieden. Het grootste deel van het gangenstelsel ligt ongeveer tien meter onder het historische centrum. Vanuit de hoofdgang lopen verschillende gedeelten in de richting van de kerk van Santa Ana, het gemeentehuis en de Calle Purísima. De ingang bevindt zich aan de Plaza de Arriba, een oud stadsplein dat door de eeuwen heen verschillende namen en functies heeft gehad. Onder de stenen en gebouwen bleef de schuilkelder opvallend goed bewaard. In het binnenste zijn nog oorspronkelijke gemetselde gewelven, luchtkanalen en resten van de vroegere elektriciteitsvoorziening te zien. Ook werd een baksteen aangetroffen waarop een naam en de datum februari 1938 staan. Zulke kleine sporen brengen het verleden dichtbij en herinneren eraan dat de gangen ooit met de hand werden aangelegd door mensen die niet wisten hoe lang de oorlog zou duren.
Toevallige vondst tijdens stadsvernieuwing
Hoewel bekend was dat er in het centrum van Elda ondergrondse ruimtes konden liggen, werd de omvang van de schuilkelder pas duidelijk tijdens werkzaamheden aan de Plaza de Arriba. Bij de herinrichting van het plein kwamen de toegang en delen van het gangenstelsel opnieuw tevoorschijn. De ontdekking was veel groter dan vooraf werd verwacht. De gemeente besloot het bouwwerk niet direct open te stellen, omdat eerst uitgebreid onderzoek en herstel nodig waren. In de afgelopen maanden zijn de muren, gewelven en vloeren zorgvuldig gereinigd. Vochtplekken werden behandeld en kwetsbare gedeelten van de constructie zijn verstevigd. Ook de toegang is aangepast om bezoekers veilig door de ondergrondse ruimte te kunnen leiden. Voor het project werd ongeveer 40.000 euro uitgetrokken. Daarmee is niet alleen een vergeten bouwwerk gered, maar ook een stuk geschiedenis teruggegeven aan de stad en aan families van wie ouders, grootouders of overgrootouders deze periode zelf hebben meegemaakt.
Bezoekers lopen door het verleden
De schuilkelder wordt geen stille verzameling van donkere gangen waarin bezoekers alleen naar oude stenen kijken. Langs de route zijn informatiepanelen, technische tekeningen, historische foto’s en ander beeldmateriaal aangebracht. Deze uitleg vertelt hoe de kelder werd gebouwd, hoe mensen tijdens dreigend gevaar naar binnen gingen en hoe het dagelijkse leven in Elda tijdens de oorlog veranderde. Ledverlichting maakt de oorspronkelijke vormen van de gangen zichtbaar, terwijl geluidsfragmenten en interactieve onderdelen de omgeving begrijpelijker moeten maken voor volwassenen, kinderen en schoolgroepen. De gemeente ziet de locatie daarom ook als een levend leslokaal over oorlog, bescherming van burgers, vrede en samenleven. Het verhaal wordt niet verteld vanuit generaals of grote veldslagen, maar vanuit de inwoners die boven deze plek woonden, werkten en hun gezinnen probeerden te beschermen. Juist dat menselijke perspectief maakt een bezoek waarschijnlijk indringender dan een traditioneel museum.
Nieuwe reden om Elda te bezoeken
Met de opening krijgt Elda een bezienswaardigheid die goed past bij reizigers die verder willen kijken dan de bekende kustplaatsen van de Costa Blanca. De stad staat vooral bekend om haar schoenindustrie, maar heeft ook historische pleinen, musea, lokale winkels en een bergachtige omgeving. De schuilkelder voegt daar een bijzonder verhaal aan toe dat letterlijk onder het centrum verborgen ligt. Een bezoek kan gemakkelijk worden gecombineerd met een wandeling door de oude straten, een bezoek aan het Schoenenmuseum of een lunch op een van de pleinen. Op Mijn Alicante staat meer informatie over toerisme en bezienswaardigheden in Elda. Wie de stad nog niet kent, vindt daarnaast praktische achtergrondinformatie op de pagina Elda in Alicante. Vanuit Alicante-stad en verschillende kustplaatsen is Elda via de A-31 goed bereikbaar voor een dagtocht naar het binnenland.
Rondleidingen beginnen in september
De eerste rondleidingen staan vanaf midden september op het programma. Bezoeken worden georganiseerd via de gemeentelijke afdeling voor toerisme van Elda, die gevestigd is aan de Calle Nueva. De gemeente zal de precieze dagen, tijden, groepsgroottes en manier van reserveren nog bekendmaken. Vooraf aanmelden wordt waarschijnlijk belangrijk, omdat het om een ondergrondse historische locatie met beperkte ruimte en vaste veiligheidsregels gaat. Bezoekers moeten bovendien rekening houden met een lagere temperatuur en een vochtiger gevoel dan buiten, ook wanneer het bovengronds nog volop zomer is. Comfortabele schoenen zijn verstandig door de gangen en aangepaste vloeren. Mensen die slecht ter been zijn, kunnen vooraf het beste navragen welke delen van het traject bereikbaar zijn. De werkzaamheden aan de toegang en ondergrond zijn uitgevoerd met aandacht voor mobiliteit en veiligheid, maar een historisch gangenstelsel blijft anders dan een modern museumgebouw.
Bronnen: Ayuntamiento de Elda, Turismo Elda, Valle de Elda en El Español Alicante.
