De spectaculaire roof van het Tesoro de Villena krijgt zondagochtend 30 augustus een nieuwe en pijnlijke wending. Terwijl de Guardia Civil nog altijd zoekt naar de daders en de verdwenen gouden voorwerpen, blijkt dat het Museo de Villena een waarschuwing over een Europese golf van professionele museumroven pas ontving toen de schat al weg was. Volgens Radio Villena heeft de gemeente de binnengekomen e-mails gecontroleerd en vastgesteld dat de waarschuwing vanuit de Generalitat op vrijdag 28 augustus aan het begin van de middag bij het museum aankwam. De inbraak vond een dag eerder plaats, op donderdag 27 augustus rond 05.20 uur. Het verschil in timing roept nieuwe vragen op, juist omdat de roof opvallend snel en professioneel werd uitgevoerd en Europol al waarschuwde voor criminele groepen die het in Europa steeds vaker op kostbare historische voorwerpen van goud hebben voorzien.
Mail kwam na de inbraak
De tijdlijn is het meest opvallende onderdeel van het nieuwe nieuws. In de vroege ochtend van donderdag 27 augustus drong een goed voorbereide groep het museum in Villena binnen en nam een groot deel van de beroemde bronstijdschat mee. Vrijdag aan het begin van de middag ontving het museum volgens de gemeente vervolgens via de Generalitat een waarschuwing die verband hield met informatie van Europol over georganiseerde aanvallen op musea en culturele instellingen. Daarmee kwam de waarschuwing meer dan een etmaal na de roof in Villena aan. Wat op dit moment niet openbaar is gemaakt, is wanneer de Generalitat die Europese informatie zelf precies ontving. Daaruit kan dus niet zonder meer worden geconcludeerd dat de regionale overheid al vóór donderdag beschikte over een concrete waarschuwing die specifiek betrekking had op Villena. Wel zorgt de timing begrijpelijkerwijs voor nieuwe discussie over hoe snel dergelijke veiligheidsinformatie musea bereikt.
Europol zag Europese golf ontstaan
De waarschuwing kwam niet uit het niets. De Generalitat heeft inmiddels bevestigd dat Europol aandacht heeft gevraagd voor een groeiende Europese trend waarbij georganiseerde groepen musea en andere erfgoedinstellingen aanvallen. Daarbij gaat het volgens de regionale overheid steeds vaker om snelle en goed voorbereide acties waarbij kostbare gouden voorwerpen het belangrijkste doelwit zijn. Spanje is daar de afgelopen maanden meerdere keren mee geconfronteerd. Ook musea in Badajoz en Albacete werden getroffen door diefstallen van historische gouden stukken. Buiten Spanje zijn eveneens grote musea doelwit geweest. De Generalitat noemt onder meer eerdere aanvallen op het Louvre in Parijs en het Drents Museum in Assen. Onderzoekers bekijken of bepaalde recente Spaanse zaken mogelijk verband met elkaar houden. Vooralsnog is niet officieel bevestigd dat de daders in Villena deel uitmaken van dezelfde groep die achter andere museumroven zit.
Roof was zeer nauwkeurig voorbereid
De manier waarop het Museo de Villena werd leeggeroofd maakt de Europese waarschuwing extra relevant. Volgens de informatie die na de inbraak naar buiten is gekomen waren bij de operatie minstens zes mensen betrokken en werden twee krachtige voertuigen gebruikt. Een deel van de groep wist een raamconstructie aan de buitenzijde te forceren. Daarna moesten ook de zwaar beveiligde vitrines rond de schat worden opengebroken. De daders beschikten volgens de eerste reconstructie over gereedschap dat daarvoor geschikt was en leken goed te weten waar zij moesten zijn. Opvallend is bovendien dat zij rekening zouden hebben gehouden met de dagelijkse routine in het gebouw. Zo zouden zij hebben geweten dat op dat specifieke moment geen schoonmaakpersoneel aanwezig was. Het versterkt het vermoeden dat het museum vooraf uitgebreid is bekeken en dat de actie niet spontaan is bedacht.
Beveiligde ruimte hield daders niet tegen
Dat de roof kon plaatsvinden betekent niet dat de beroemde schat eenvoudig achter een gewone glazen museumkast lag. De ruimte waarin het Tesoro de Villena werd bewaard was juist speciaal ontworpen voor de bescherming van de collectie. Volgens Radio Villena gaat het om een beveiligde kamer van ongeveer 75 kubieke meter met extra beschermde wanden en plafond, dik veiligheidsglas en een gepantserde deur met een vergrendeling op meerdere punten. De installatie werd ontworpen door een gespecialiseerd bedrijf dat ook voor andere musea heeft gewerkt en de beveiliging was voor opening van het nieuwe museum technisch beoordeeld. Cameratoezicht, waaronder nachtzicht, maakte eveneens deel uit van het systeem. Toch slaagde de groep erin de beveiliging in enkele minuten te doorbreken. Precies dat soort snelle, doelgerichte acties vormt volgens de Europese waarschuwingen een steeds grotere uitdaging voor musea.
Goud maakt musea aantrekkelijk doelwit
Bij de recente golf van museumroven speelt goud een belangrijke rol. Het Tesoro de Villena bestaat voor een groot deel uit gouden voorwerpen van ongeveer drieduizend jaar oud. Tot de oorspronkelijke verzameling behoren onder meer elf gouden kommen, 28 armbanden en drie gouden flessen, naast voorwerpen van zilver, ijzer en barnsteen. Archeologisch zijn deze voorwerpen vrijwel onvervangbaar. Juist daarin schuilt ook het grootste gevaar na een diefstal. Een uniek bronstijdvoorwerp is op de normale internationale kunstmarkt nauwelijks ongemerkt te verkopen, omdat foto's, maten en kenmerken uitgebreid zijn vastgelegd. Goud kan daarentegen worden omgesmolten, waarna de historische identiteit verdwijnt. Erfgoedorganisaties hebben juist om die reden grote zorgen uitgesproken. Voor Villena gaat het niet om een verzameling die simpelweg opnieuw kan worden gekocht, maar om materiaal dat rechtstreeks verbonden is met de prehistorische geschiedenis van de streek.
Museum blijft voorlopig gesloten
Het Museo de Villena blijft na de roof voorlopig dicht voor bezoekers terwijl het politieonderzoek doorgaat. Dat is voor de stad bijzonder ingrijpend, omdat het moderne museum een belangrijke culturele trekpleister is en de schat het absolute pronkstuk van de collectie vormde. Nog in mei konden bezoekers tijdens de Internationale Museumdag gratis binnen en schreef Mijn Alicante over de bijzondere verzamelingen in Musea Villena gratis open. De situatie is nu volledig veranderd. Onderzoekers proberen sporen, camerabeelden, voertuigen en bewegingen van mogelijke verdachten aan elkaar te koppelen. Wanneer het museum weer kan openen is nog niet bekend. De rest van Villena blijft vanzelfsprekend gewoon te bezoeken. Het kasteel, historische centrum, kerken en andere bezienswaardigheden staan los van de sluiting van het MUVI en blijven de stad aantrekkelijk maken voor een dagtocht naar het binnenland.
Villena verloor deel van identiteit
Voor inwoners van Villena is de waarde van de gestolen schat moeilijk in euro's uit te drukken. De voorwerpen werden in 1963 ontdekt door archeoloog José María Soler en groeiden uit tot een van de grote symbolen van de stad. Kinderen leren op school over de vondst, afbeeldingen van de gouden kommen en armbanden komen terug in lokale publicaties en het museum trok bezoekers juist vanwege deze uitzonderlijke collectie. Wie meer wil begrijpen van die historische betekenis kan verder lezen in Geschiedenis van Villena. Daar begint het verhaal van de stad al lang vóór het bekende middeleeuwse kasteel. Archeologische vindplaatsen als Cabezo Redondo laten zien dat dit gebied duizenden jaren geleden al een belangrijke nederzetting kende. De geroofde goudvoorwerpen waren daardoor geen losstaande museumstukken, maar tastbare overblijfselen van een zeer vroege samenleving in het huidige binnenland van Alicante.
Europa wil beveiliging opnieuw bekijken
De roof heeft ondertussen gevolgen die veel verder gaan dan Villena. De Generalitat heeft overleg gevoerd met het Spaanse ministerie van Cultuur en andere autonome regio's over de recente reeks aanvallen op historisch erfgoed. Voor half september staat opnieuw overleg gepland waarbij ook de veiligheidsdiensten betrokken worden. Dan moeten bestaande beveiligingsprotocollen worden bekeken en waar nodig worden aangepast aan de veranderende werkwijze van professionele bendes. De regionale overheid zegt ondertussen contact te houden met musea in de Comunitat Valenciana om informatie en veiligheidsadviezen door te geven. De nieuwe onthulling over het tijdstip waarop de Europol-waarschuwing Villena bereikte, zal de discussie over die informatiedeling waarschijnlijk alleen maar belangrijker maken. Voor bezoekers die de stad en haar andere culturele plekken willen ontdekken biedt Toerisme in Villena een overzicht van het kasteel, oude centrum, wijn, natuur en andere bezienswaardigheden.
Onderzoek draait om kostbare tijd
De belangrijkste opdracht blijft ondertussen het terugvinden van de verdwenen voorwerpen voordat zij beschadigd, verspreid of omgesmolten worden. De Guardia Civil onderzoekt de route die de daders vóór en na de inbraak hebben afgelegd en gebruikt daarvoor onder meer camerabeelden. De internationale bekendheid van het Tesoro de Villena maakt verkoop als herkenbaar archeologisch kunstwerk bijzonder moeilijk, maar biedt geen garantie dat de collectie intact blijft. De komende dagen zal daarom niet alleen worden gekeken naar mogelijke verdachten in Spanje, maar ook naar de internationale context waarin de roof plaatsvond. Dat Europol al waarschuwde voor vergelijkbare professionele aanvallen op Europese musea maakt samenwerking over de landsgrenzen extra belangrijk. Wie Villena buiten deze bijzondere strafzaak beter wil leren kennen, vindt op Villena in Alicante meer achtergrond over de stad, haar ligging en de heel andere kant van de provincie die hier zichtbaar wordt.
Bronnen: Cadena SER Radio Villena, Generalitat Valenciana en Europa Press.