Villena is donderdag wakker geworden zonder een van zijn grootste symbolen. In slechts enkele minuten hebben inbrekers een groot deel van het wereldberoemde Tesoro de Villena uit het Museo de Villena, beter bekend als het MUVI, meegenomen. De duizenden jaren oude verzameling bestaat voornamelijk uit goud en wordt beschouwd als een van de belangrijkste prehistorische goudschatten van Europa. De Guardia Civil is een groot onderzoek gestart en analyseert camerabeelden waarop meerdere personen en voertuigen te zien zijn. Donderdagmiddag werd duidelijk dat niet alleen vrijwel alle gouden stukken van de archeologische schat zijn verdwenen, maar ook drie historische kronen die met de Virgen de las Virtudes verbonden zijn. Voor Villena is het veel meer dan een kostbare museumroof: de schat behoort al ruim zestig jaar tot de identiteit van de stad.
Roof duurde slechts enkele minuten
De inbraak vond donderdagochtend 27 augustus rond 05.20 uur plaats. De daders kwamen volgens de eerste onderzoeksgegevens via de zijkant van het moderne museumgebouw naar binnen nadat een raamconstructie was geforceerd. Om 05.23 uur kwam de melding van het alarmsysteem bij de Guardia Civil binnen. De operatie was toen vrijwel voorbij. Uit de eerste reconstructie blijkt dat de daders maar enkele minuten nodig hadden om binnen te komen, de vitrines te bereiken en met de kostbare stukken te verdwijnen. De snelheid waarmee alles gebeurde zorgt ervoor dat onderzoekers rekening houden met een zorgvuldig voorbereide actie. De Guardia Civil benadrukt dat nog verschillende scenario's worden onderzocht en heeft bewust niet alle informatie over de gebruikte toegang, route door het museum en beveiligingsmaatregelen openbaar gemaakt. Die details kunnen belangrijk zijn bij het opsporen van de daders.
Mogelijk afleidingsmanoeuvre bij sportcomplex
Een opmerkelijk detail speelt zich enkele minuten vóór de museumroof af aan de andere kant van Villena. Rond 05.16 uur ging een alarm af bij het gemeentelijke sportcomplex. Aanvankelijk leek daar sprake van een poging om binnen te dringen, maar later bleek dat er niets was gestolen. Kort daarna ging het alarm van het MUVI af. Onderzoekers bekijken nu of beide incidenten met elkaar te maken hebben en of het eerste alarm bewust werd veroorzaakt om politie-eenheden naar een andere plek te lokken. Dat is voorlopig nadrukkelijk een onderzoekshypothese en geen vastgesteld feit. Volgens de plaatselijke autoriteiten kwamen de hulpdiensten na de melding bij het museum snel in actie. De combinatie van het tijdstip, de extreem korte duur van de roof en de mogelijke eerdere afleiding versterkt wel het vermoeden dat de daders precies wisten waarvoor zij naar Villena waren gekomen.
Bijna alle gouden stukken verdwenen
Donderdagmiddag werd duidelijk hoe groot de schade werkelijk is. De burgemeester van Villena bevestigde dat een zeer groot deel van het Tesoro de Villena is meegenomen. In het museum bleven onder meer drie zilveren vaatwerken, een armband en een deel van de versieringen van de zogenoemde Bastón del Reyezuelo achter. Ook het kleinere Tesorillo en de Arracada de la Condomina zijn volgens de gemeente niet meegenomen. Het overgrote deel van de beroemde gouden stukken is echter verdwenen. De volledige archeologische verzameling bestaat uit tientallen voorwerpen van goud, zilver, ijzer en barnsteen en bevat meer dan negen kilo bewerkt goud. Daarbij horen onder meer kommen, armbanden en flessen die ongeveer drieduizend jaar geleden zijn gemaakt. De materiële goudwaarde loopt in de miljoenen, maar archeologisch en cultureel is de verzameling praktisch niet in geld uit te drukken.
Ook historische kronen zijn weg
De inbrekers beperkten zich niet tot de prehistorische schat. In het museum waren ook vier kronen te zien die verband houden met de Virgen de las Virtudes en het Kind. Volgens de informatie die donderdagmiddag door het gemeentebestuur werd gegeven, is één kroon van het Kind achtergebleven. De andere drie zijn verdwenen of worden nog definitief in het politie-inventaris gecontroleerd. Daarmee raakt de roof Villena op twee verschillende manieren: aan de ene kant verdwijnt prehistorisch erfgoed van internationaal wetenschappelijk belang, aan de andere kant worden voorwerpen meegenomen die verbonden zijn met de lokale religieuze tradities. Dat gebeurt bovendien vlak voordat Villena zich opmaakt voor de grote feesten van Moren en Christenen en de vieringen rond de Virgen de las Virtudes. De timing zorgt ervoor dat de gebeurtenis in de stad extra hard aankomt.
Camerabeelden tonen meerdere betrokkenen
De Unidad Orgánica de Policía Judicial van de Guardia Civil heeft het onderzoek overgenomen en beschikt inmiddels over beelden van beveiligingscamera's binnen en buiten het museum. Volgens de eerste informatie zijn daarop meerdere personen en verschillende voertuigen zichtbaar. Radio Villena meldt dat het eerste onderzoek wijst op drie gemaskerde personen die mogelijk met twee voertuigen in de richting van Madrid zijn vertrokken. De Guardia Civil zelf houdt alle onderzoekslijnen voorlopig open en wil nog geen definitieve conclusies verbinden aan het aantal daders of hun achtergrond. De beelden worden samen met sporen uit het museum en gegevens uit de omgeving onderzocht. Bij een dergelijke roof is snelheid belangrijk, omdat de gestolen stukken moeilijk via normale kanalen kunnen worden verkocht. Hun internationale bekendheid maakt herkenning relatief eenvoudig, maar geeft tegelijkertijd reden voor zorgen over wat de daders uiteindelijk met het goud van plan zijn.
Schat is drieduizend jaar oud
Het Tesoro de Villena werd in december 1963 ontdekt en veranderde de archeologische betekenis van de stad in één klap. De verzameling wordt gedateerd rond het jaar 1000 voor Christus, tijdens de Bronstijd. Tot de oorspronkelijke vondst behoren onder meer elf gouden kommen, 28 armbanden en drie gouden flessen, naast voorwerpen van zilver, ijzer en barnsteen. Volgens archeologen behoort het geheel tot de belangrijkste voorbeelden van prehistorisch goudsmeedwerk van het Iberisch Schiereiland. De kwaliteit waarmee het goud duizenden jaren geleden werd verwerkt is uitzonderlijk. Specialisten vergelijken het belang van de gouden vaatwerken zelfs met de beroemde vondsten uit de koninklijke graven van Mycene in Griekenland. Wie meer wil weten over deze lange geschiedenis kan verder lezen in Geschiedenis van Villena, waarin ook de Bronstijd en archeologische betekenis van de omgeving worden behandeld.
Ontdekking maakte Villena internationaal bekend
Achter de schat zit ook een bijzonder lokaal verhaal. De verzameling werd ontdekt door de bekende archeoloog José María Soler en zijn medewerkers nadat een eerder gevonden gouden voorwerp het vermoeden had gewekt dat er meer verborgen moest liggen. Uiteindelijk kwam in een droge rivierbedding binnen de gemeente Villena een grote pot met de kostbare voorwerpen tevoorschijn. De ontdekking groeide uit tot een van de belangrijkste archeologische vondsten uit de Spaanse twintigste eeuw. Opvallend genoeg werd deze week in Villena nog stilgestaan bij het feit dat José María Soler precies dertig jaar geleden overleed. Twee dagen later is juist de schat waarmee zijn naam internationaal verbonden raakte grotendeels verdwenen. Voor inwoners voelt het daardoor alsof een tastbaar stuk van hun eigen geschiedenis is weggenomen. Meer over de schat en andere bezienswaardigheden staat op Toerisme in Villena.
Modern museum opende pas in 2024
De roof roept vanzelfsprekend vragen op over de beveiliging van het MUVI. Het nieuwe Museo de Villena werd pas in 2024 geopend en bracht verschillende archeologische en historische collecties van de gemeente onder één dak. Burgemeester Fulgencio Cerdán benadrukt dat het gebouw vóór de opening alle vereiste veiligheidsinspecties heeft doorlopen en aan de gestelde voorwaarden voldeed. Welke beveiligingssystemen precies aanwezig waren, wil de gemeente op verzoek van de onderzoekers niet openbaar maken. De Guardia Civil moet eerst reconstrueren hoe de daders ondanks die voorzieningen zo snel bij de vitrines konden komen. Het museum blijft door het politieonderzoek voorlopig een plaats delict. Voor toeristen die speciaal naar Villena zouden reizen om de originele schat te bekijken, is het verstandig de actuele opening en situatie vooraf te controleren. De stad zelf, het Castillo de la Atalaya en de overige historische bezienswaardigheden staan los van de museumroof.
Verslagenheid overheerst in Villena
De emotionele reactie in Villena is groot. De burgemeester verscheen donderdag zichtbaar aangeslagen voor de pers en beschreef de stad als diep geraakt. Het Tesoro de Villena was niet alleen de belangrijkste trekpleister van het museum, maar een symbool dat inwoners vanaf school leren kennen en dat terugkomt in de manier waarop Villena zichzelf presenteert. Ook de vertegenwoordiging van de Spaanse regering in Alicante spreekt van schade die veel verder reikt dan alleen de gemeente. De schat heeft betekenis voor de provincie Alicante, Spanje en de internationale archeologie. Dat verklaart waarom het nieuws binnen enkele uren ook buiten de regio aandacht kreeg. Voor Nederlanders en Belgen die Villena alleen kennen als plaats langs de snelweg richting Madrid laat de zaak tegelijkertijd zien hoeveel bijzonder erfgoed er in het binnenland van Alicante ligt. Meer achtergrond over de stad staat op Villena in Alicante.
Alles draait nu om terugvinden schat
De komende uren en dagen richten de autoriteiten zich volledig op het terugvinden van de gestolen stukken en de mensen die bij de roof betrokken waren. Camerabeelden uit en rond het museum worden onderzocht en de Guardia Civil probeert de bewegingen van de gebruikte voertuigen voor en na de inbraak in kaart te brengen. De mogelijkheid dat een gespecialiseerde groep achter de actie zit wordt onderzocht, maar is nog niet officieel vastgesteld. Archeologen hopen vooral dat de stukken intact blijven. Het smelten van het goud zou economisch nauwelijks in verhouding staan tot de enorme historische waarde die daarmee voorgoed verloren zou gaan. De bekendheid van de voorwerpen kan tegelijkertijd in het voordeel van de onderzoekers werken: veel stukken hebben een unieke vorm en zijn uitgebreid gefotografeerd en gedocumenteerd. Daardoor zijn ze op de normale internationale kunst- en antiquiteitenmarkt vrijwel onmogelijk ongemerkt te verkopen.
Bronnen: Cadena SER Radio Villena, El Periódico de Villena en Onda Cero Alicante.