Hoog boven de kustplaatsen Altea en Albir staat een van de bijzonderste historische bouwwerken van de provincie Alicante op een beslissend punt. Het Fort de Bèrnia, verscholen in het ruige berglandschap van de Marina Baixa, dreigt steeds verder uiteen te vallen. De zestiende-eeuwse vesting is daarom opgenomen in de Rode Lijst van Hispania Nostra, waarop bedreigd Spaans erfgoed wordt bijgehouden. Tegelijk gloort er hoop voor het fort. De gemeente Callosa d’en Sarrià ontvangt € 150.000 van de Generalitat Valenciana voor een nieuwe restauratiefase. Met een aanvullende bijdrage van de gemeente komt de totale investering naar verwachting dicht bij € 200.000. Voor bewoners en vakantiegangers rond Albir, Altea, Benidorm en Calpe gaat het om een plek die velen kennen van wandelingen door de Serra de Bèrnia en de indrukwekkende uitzichten over de Costa Blanca.
Muren verdwijnen langzaam uit landschap
Hispania Nostra waarschuwt dat het Fort de Bèrnia in een toestand van voortschrijdende ruïne verkeert. Er zijn nog delen zichtbaar van de verdedigingsmuren, droge grachten, gewelfde ruimtes, kleine torens en het oude toegangssysteem. Juist deze overblijfselen maken het mogelijk om te zien hoe groot en bijzonder het militaire complex ooit moet zijn geweest. Wind, regen, temperatuurverschillen en begroeiing tasten de stenen echter voortdurend verder aan. Ook de afgelegen ligging maakt regelmatig onderhoud en toezicht moeilijk. Sommige muren verliezen materiaal, terwijl andere delen door erosie en verwering instabiel zijn geworden. Hoewel het fort officieel beschermd is als cultureel monument, is die juridische bescherming alleen niet voldoende om nieuwe schade te voorkomen. Hispania Nostra telt inmiddels 24 bedreigde monumenten en erfgoedlocaties in de provincie Alicante. Het Fort de Bèrnia is daar sinds juli officieel één van.
Bijna tweehonderdduizend euro beschikbaar
De subsidie van de Generalitat Valenciana moet de gemeente Callosa d’en Sarrià helpen om het herstel daadwerkelijk voort te zetten. Een eerste restauratiefase begon in 2022 met steun van de Diputación de Alicante. Daarbij werden delen van het terrein schoongemaakt, begroeiing verwijderd en toegangen beter bereikbaar gemaakt. Door de moeilijke ligging moesten gereedschappen en materialen zelfs met een helikopter naar de berg worden gebracht. Tijdens deze werkzaamheden werd het oorspronkelijke toegangspoortje van de vesting teruggevonden. Dat historische onderdeel is voorlopig beschermd en wacht op verdere restauratie. De gemeente werkt met een technisch plan waarin wordt bepaald welke muren en gewelven als eerste moeten worden verstevigd. Ook zijn archeologisch onderzoek en nauwkeurige digitale opmetingen uitgevoerd. De beschikbare middelen zijn niet genoeg om het volledige fort te herbouwen, maar moeten vooral voorkomen dat belangrijke delen verdwijnen voordat uitgebreider herstel mogelijk wordt.
Vesting bewaakte kust en bergen
De bouw van het Fort de Bèrnia begon in 1562 tijdens het bewind van koning Filips II. Het ontwerp wordt toegeschreven aan de Italiaanse militair ingenieur Giovanni Battista Antonelli, die betrokken was bij verschillende verdedigingswerken langs de Spaanse kust. De vesting kreeg een opvallende stervorm met vier punten, hoekige verdedigingswerken en een droge gracht. Deze vorm was in die tijd modern, omdat soldaten vanuit verschillende richtingen het omliggende terrein konden bewaken. Het fort moest de kust beschermen, bewegingen door het berggebied controleren en mogelijke opstanden onder de Morisken tegengaan. De afgelegen ligging bleek in de praktijk echter ook een groot nadeel. Manschappen en voorraden waren moeilijk bij de vesting te krijgen. In 1612 werd opdracht gegeven delen van het fort af te breken, zodat de verlaten gebouwen niet konden worden gebruikt als schuilplaats door rondtrekkende bendes en bandieten.
Bekende wandelplek blijft kwetsbaar
Het Fort de Bèrnia ligt tegenwoordig langs een van de bekendste wandelroutes van het noorden van de provincie Alicante. Veel wandelaars combineren de ruïnes met het natuurlijke gat El Forat, de Cases de Bèrnia en de uitzichten over Altea, de Middellandse Zee en de omliggende valleien. De historische muren staan vrij toegankelijk in het berglandschap, maar bezoekers moeten beseffen dat het geen gerestaureerd museumterrein is. Losse stenen, ongelijke paden en kwetsbare muurresten vragen om voorzichtigheid. Klimmen op muren of gewelven kan niet alleen gevaarlijk zijn, maar veroorzaakt mogelijk ook nieuwe schade. Tijdens warme zomerdagen is de route bovendien zwaar door het gebrek aan schaduw en water. Vertrek daarom vroeg, neem ruim voldoende drinkwater mee en stel de wandeling bij extreme hitte uit. Meer informatie over de omgeving staat op Mijn Alicante bij toerisme in Callosa d’en Sarrià.
Erfgoed dichtbij Albir en Altea
Voor Nederlanders en Belgen rond Albir en Altea ligt het Fort de Bèrnia verrassend dichtbij. Vanaf de kust is de bergketen op heldere dagen goed zichtbaar, maar achter de bekende bergwand schuilt een geschiedenis die veel bezoekers nog niet kennen. Een zorgvuldig gerestaureerd fort kan de streek een extra culturele bezienswaardigheid geven naast stranden, witte dorpen, bergwandelingen en de Fonts de l’Algar. Het gemeentelijke plan richt zich daarom niet alleen op het tegenhouden van instortingen. Op langere termijn moet het terrein beter kunnen worden uitgelegd en beleefd, zonder dat de kwetsbare ruïnes onder grote bezoekersaantallen lijden. Informatieve routes en duidelijke bescherming kunnen helpen om geschiedenis en natuur met elkaar te verbinden. Wie een bezoek aan de bergen wil combineren met de kust, vindt op Mijn Alicante ook meer informatie over bezienswaardigheden en toerisme in Altea.
Bronnen: El Español Alicante, Hispania Nostra, Ahora Marina Baixa en Ayuntamiento de Callosa d’en Sarrià.
