De zomerse warmte die veel mensen naar de Costa Blanca trekt, heeft ook een ernstige keerzijde. Nieuwe cijfers uit het Spaanse systeem voor dagelijkse sterftemonitoring wijzen erop dat in de provincie Alicante sinds begin juni ruim 120 sterfgevallen statistisch kunnen worden toegeschreven aan hoge temperaturen. Alleen al in juli gaat het om bijna honderd gevallen. De cijfers komen naar buiten na een week waarin het kwik in het zuiden van de provincie plaatselijk boven 40 graden steeg. Voor bewoners en vakantiegangers is dit geen reden voor paniek, maar wel een duidelijke waarschuwing. Een zonnige dag aan het strand, een marktbezoek of een middag bij het zwembad kan zwaarder zijn dan hij aanvoelt, zeker wanneer het lichaam door warme nachten nauwelijks herstelt.
Nieuwe cijfers tonen zware tol
De nieuwste regionale publicatie van zondagochtend meldde aanvankelijk 114 sterfgevallen die sinds het begin van de zomer aan de temperatuur werden toegeschreven. Het officiële gegevensbestand van het Instituto de Salud Carlos III wordt echter dagelijks bijgewerkt en kwam later op de ochtend uit op ruim 120 gevallen voor de provincie Alicante. Dat verschil is geen fout, maar hoort bij de manier waarop het systeem werkt. Overlijdens worden soms pas enkele dagen later door de burgerlijke stand verwerkt. Het model past eerdere cijfers daardoor achteraf aan. Vooral voor de meest recente dagen kunnen de aantallen nog stijgen of dalen. De ontwikkeling is desondanks duidelijk: de langdurige hitte van juni en juli heeft een merkbare invloed op de volksgezondheid in Alicante.
Geen lijst met doodsoorzaken
De cijfers vragen om een zorgvuldige uitleg. Het Spaanse MoMo-systeem registreert niet dat bij ieder afzonderlijk slachtoffer letterlijk “hitte” op het overlijdensdocument staat. Het vergelijkt het werkelijke aantal overlijdens met het aantal dat op basis van historische gegevens normaal zou worden verwacht. Daarbij worden ook de maximum- en minimumtemperaturen van AEMET meegenomen. Wanneer tijdens zeer warme dagen meer mensen overlijden dan statistisch gebruikelijk is, berekent het model welk deel daarvan aan de temperatuur kan worden toegeschreven. Het kan bijvoorbeeld gaan om mensen bij wie hartproblemen, longziekten, nierproblemen of uitdroging door de hitte zijn verergerd. De uitkomst is dus een wetenschappelijke schatting van de invloed van warmte op sterfte, geen telling van uitsluitend vastgestelde hitteberoertes.
Ouderen lopen het grootste risico
De gegevens laten zien dat vooral oudere inwoners kwetsbaar zijn. Ruim vier op de vijf geschatte hittegerelateerde sterfgevallen in Alicante betreffen mensen van 65 jaar en ouder. De grootste groep bestaat uit mensen boven de 85. Ouderen voelen dorst soms minder sterk, gebruiken vaker medicijnen en hebben meer moeite om hun lichaamstemperatuur te regelen. Ook wonen sommige mensen alleen, waardoor klachten niet altijd snel worden opgemerkt. Een telefoontje of kort bezoek aan een oudere buur, vriend of familielid kan tijdens deze dagen daarom veel betekenen. Controleer of iemand voldoende drinkt, of de woning kan worden gekoeld en of medicijnen volgens voorschrift worden gebruikt. Bij twijfel over de invloed van medicatie en hitte is een apotheek of arts de juiste plek voor persoonlijk advies.
Hete nachten maken herstel moeilijk
Niet alleen de middagtemperatuur bepaalt hoe zwaar een warme periode wordt. Langs de kust van Alicante blijven de temperaturen ’s nachts regelmatig ruim boven 25 graden, terwijl een hoge luchtvochtigheid ervoor zorgt dat het nog warmer aanvoelt. Het lichaam krijgt dan nauwelijks de kans om af te koelen. Slecht slapen, hoofdpijn en vermoeidheid kunnen zich dag na dag opstapelen. In appartementen zonder airconditioning blijft de warmte vaak tot diep in de nacht tussen muren en meubels hangen. Het helpt om rolluiken en gordijnen overdag gesloten te houden en pas te ventileren wanneer het buiten werkelijk koeler is. Een ventilator kan verlichting geven, maar bij zeer hoge binnentemperaturen blijft het belangrijk om ook actief een koelere plek op te zoeken.
Vakantiegevoel kan gevaar verbergen
Voor Nederlanders en Belgen die net in Alicante zijn aangekomen, kan het risico gemakkelijk worden onderschat. Het lichaam heeft tijd nodig om aan de Spaanse zomerwarmte te wennen. Bovendien zorgen zee, wind en een verfrissend drankje ervoor dat iemand zich koeler kan voelen dan hij werkelijk is. Alcohol helpt niet tegen uitdroging en een parasol beschermt wel tegen directe zon, maar niet tegen hete lucht. Plan markten, wandelingen, fietstochten en bezienswaardigheden daarom vroeg op de ochtend of later op de avond. Neem altijd water mee en wacht niet met drinken tot er dorst ontstaat. In een eerder hittebericht op Mijn Alicante staat ook informatie over het natuurbrandgevaar en tijdelijke beperkingen in natuurgebieden.
Zo herken je ernstige klachten
Hoofdpijn, duizeligheid, misselijkheid, spierkramp, zwakte en hevig zweten kunnen wijzen op uitputting door de warmte. Ga dan direct uit de zon, zoek een koele ruimte en drink rustig kleine hoeveelheden water. Verwardheid, bewustzijnsverlies, een opvallend hete huid of problemen met ademhalen kunnen tekenen zijn van een hitteberoerte. Dat is een medisch noodgeval waarvoor in Spanje onmiddellijk 112 moet worden gebeld. Breng de persoon tijdens het wachten naar een koelere plek en maak knellende kleding los. Geef geen drinken aan iemand die suf, verward of buiten bewustzijn is. Bij kinderen kunnen lusteloosheid, weinig plassen en een droge mond vroege signalen van uitdroging zijn. Huisdieren mogen evenmin in een stilstaande auto, serre of afgesloten balkonruimte achterblijven.
Waarschuwingen blijven van kracht
AEMET houdt ook zondag waarschuwingen voor hoge temperaturen in delen van de provincie Alicante actief. In het binnenland kunnen de maxima opnieuw richting 39 graden gaan, terwijl het in de Vega Baja en andere zuidelijke gebieden eveneens zeer warm blijft. De regionale gezondheidsdienst gebruikt voor haar waarschuwingen niet alleen de verwachte maximumtemperatuur, maar ook de temperatuur waarbij in een bepaalde zone aantoonbaar meer gezondheidsproblemen ontstaan. Dat betekent dat dezelfde waarde niet overal dezelfde gevolgen heeft. Bewoners en bezoekers doen er goed aan de officiële kaarten dagelijks te controleren, omdat waarschuwingen per gemeente kunnen verschillen. Bij uitstapjes is het verstandig om vooraf na te gaan of er voldoende schaduw, drinkwater en een snelle terugweg naar een gekoelde ruimte beschikbaar zijn.
Bronnen: El Español Alicante, Instituto de Salud Carlos III – MoMo, AEMET en Conselleria de Sanidad de la Generalitat Valenciana.
