De uitzonderlijk warme augustusmaand heeft in de provincie Alicante een zware menselijke tol gehad. Volgens de nieuwste berekeningen van het Spaanse systeem voor dagelijkse sterftemonitoring MoMo kunnen in augustus ongeveer honderd overlijdens in Alicante worden toegeschreven aan hoge temperaturen. Daarmee neemt de provincie bijna de helft van de 225 geschatte hittegerelateerde sterfgevallen in de hele Comunitat Valenciana voor haar rekening. De cijfers werden maandagochtend 31 augustus bekendgemaakt, op de laatste dag van een maand waarin de temperatuur in Alicante herhaaldelijk richting of boven de 40 graden ging. Belangrijk is dat het niet gaat om honderd mensen bij wie op een overlijdensakte letterlijk ‘hitte’ als doodsoorzaak staat. MoMo gebruikt sterftecijfers en temperatuurgegevens om statistisch te berekenen hoeveel overlijdens waarschijnlijk samenhangen met het warme weer.
Alicante telt honderd geschatte overlijdens
Van de 225 sterfgevallen die MoMo gedurende augustus in de Comunitat Valenciana aan hoge temperaturen toeschrijft, komen er honderd voor rekening van de provincie Alicante. Castellón volgt met 65 en Valencia met 60. Daarmee springt Alicante in absolute aantallen deze maand duidelijk naar voren. Voor heel de Valenciaanse regio ligt het aantal bovendien hoger dan vorig jaar. In augustus 2025 werden ongeveer tweehonderd overlijdens aan warmte toegeschreven, 25 minder dan dit jaar. Het gaat daarbij niet alleen om de dagen waarop de thermometer zelf extreem hoge waarden liet zien. Gezondheidsproblemen kunnen zich ook tijdens langdurige warme perioden opstapelen, zeker wanneer woningen 's nachts nauwelijks afkoelen. De provincie kende deze zomer verschillende perioden waarin zeer warme middagen werden gevolgd door zwoele of tropische nachten, vooral langs de kust en in dichtbebouwde stedelijke gebieden.
Zwaarste week viel midden augustus
De zwaarste periode van augustus viel volgens de MoMo-berekeningen tussen 17 en 23 augustus. In die ene week werden in de hele Comunitat Valenciana honderd sterfgevallen aan hoge temperaturen toegeschreven. Zowel in de week ervoor als in de week erna ging het om 56 geschatte overlijdens. De cijfers passen opvallend goed bij wat inwoners en vakantiegangers buiten merkten. Op 19 augustus registreerde AEMET in Orihuela bijvoorbeeld 41,2 graden, terwijl Pinoso 40,4 en Elche 40,3 graden haalde. Mijn Alicante schreef daar die middag al over in Orihuela tikt 41 graden aan. Vooral voor Nederlanders en Belgen rond Villamartin en Orihuela Costa was goed merkbaar hoe sterk de temperatuur opliep zodra zij enkele kilometers landinwaarts reden.
Ook Elche ging door veertig graden
De hitte kwam deze maand in meerdere golven. Op zaterdag 15 augustus werd in Elche 40,3 graden gemeten, destijds de hoogste officiële temperatuur van de hele Comunitat Valenciana. Orihuela kwam die dag uit op 38,5 graden en zelfs bij Alicante-Elche Miguel Hernández Airport wees de officiële meter 37,5 graden aan. Dat verhaal staat in Elche heetste plek tijdens zinderende zaterdag. Enkele dagen later volgde opnieuw een zeer hete periode. Volgens de regionale MoMo-cijfers waren 21 en 22 augustus twee van de zwaarste dagen voor de volksgezondheid van deze zomer. Op 21 augustus werden in de Comunitat Valenciana negentien overlijdens aan warmte toegeschreven en een dag later achttien. Zulke cijfers laten zien dat een hittegolf meer is dan een reeks hoge temperaturen op een weerkaart.
MoMo telt anders dan ziekenhuis
De term ‘sterfgevallen door hitte’ vraagt wel om uitleg. Het Spaanse Instituto de Salud Carlos III houdt met MoMo dagelijks bij hoeveel mensen overlijden en vergelijkt dat aantal met wat op basis van eerdere jaren normaal verwacht zou worden. Daarbij worden ook temperatuurgegevens van AEMET verwerkt. Het systeem berekent vervolgens hoeveel sterfgevallen statistisch aan een teveel of tekort aan temperatuur kunnen worden toegeschreven. Een arts hoeft dus niet bij ieder individueel overlijden te hebben vastgesteld dat hitte de directe doodsoorzaak was. Bij oudere of kwetsbare mensen kan warmte bijvoorbeeld bestaande hart-, long- of nierproblemen verergeren. Daardoor kan een overlijden samenhangen met een hete periode zonder dat iemand letterlijk aan een zonnesteek is overleden. De cijfers zijn bedoeld om de gevolgen van temperatuur voor de volksgezondheid zichtbaar te maken.
Recente cijfers kunnen nog veranderen
Er hoort nog een tweede belangrijke kanttekening bij de cijfers. MoMo werkt met dagelijkse meldingen uit de Spaanse burgerlijke stand en corrigeert deze statistisch voor overlijdens die nog niet zijn verwerkt. Daardoor kunnen de meest recente aantallen later nog worden aangepast. Het Instituto de Salud Carlos III waarschuwt zelf dat historische cijfers in het systeem achteraf kunnen veranderen, vooral voor de laatste dagen en weken. De honderd sterfgevallen voor Alicante moeten daarom worden gelezen als de actuele beste raming en niet als een definitieve lijst van honderd individuele slachtoffers. Juist voor het beoordelen van een hele warme maand is het systeem waardevol: het maakt zichtbaar dat langdurige hoge temperaturen samenhangen met een stijging van de sterfte, ook wanneer die gevolgen in het dagelijkse nieuws veel minder zichtbaar zijn dan bijvoorbeeld een bosbrand of zwaar verkeersongeval.
Vooral ouderen kwetsbaar voor hitte
De leeftijdsverdeling onderstreept waarom tijdens hittegolven zoveel aandacht naar oudere inwoners gaat. Van de 225 geschatte sterfgevallen in augustus in de hele Comunitat Valenciana waren 116 mannen en 109 vrouwen. Het grootste deel betrof mensen boven de 65 jaar. Ouderen kunnen minder snel merken dat zij uitdrogen en het lichaam kan op hogere leeftijd moeilijker warmte kwijt. Ook medicijnen en bestaande gezondheidsproblemen kunnen daarbij een rol spelen. Dat is extra relevant aan de Costa Blanca, waar veel oudere Spanjaarden én buitenlandse inwoners wonen. Voor Nederlanders en Belgen die hier permanent verblijven kan een lange periode van hitte bovendien anders uitpakken dan een paar warme vakantiedagen. Een woning die wekenlang nauwelijks afkoelt, warme nachten en dagelijkse activiteiten in de zon zorgen samen voor een veel langere belasting van het lichaam.
Zomer 2026 zwaarder dan vorig jaar
Wanneer naar de hele Comunitat Valenciana wordt gekeken, springt ook het verschil met 2025 eruit. Vanaf 21 juni tot en met 30 augustus schrijft MoMo dit jaar 517 overlijdens toe aan hoge temperaturen. In dezelfde periode vorig jaar waren dat er 385. Dat betekent een verschil van 132 sterfgevallen. Juli was met 235 geschatte overlijdens eveneens bijzonder zwaar, waarna augustus met 225 nauwelijks verlichting bracht. De zwaarste week van de hele zomer lag tussen 6 en 12 juli, toen in de Valenciaanse regio 104 sterfgevallen met hoge temperaturen in verband werden gebracht. De cijfers sluiten aan bij een zomer waarin meerdere temperatuurrecords sneuvelden. Mijn Alicante meldde begin augustus al dat juli de warmste julimaand was die ooit in de Comunitat Valenciana werd gemeten, met een gemiddelde temperatuur die ruim boven het langjarige gemiddelde lag.
Warme zee hield nachten zacht
Niet alleen de luchttemperatuur speelde deze zomer een rol. Ook de Middellandse Zee was uitzonderlijk warm. Langs delen van de kust van Alicante werden in juli watertemperaturen van 28,5 tot 29 graden gemeten en deskundigen hielden rekening met lokaal nog hogere waarden in augustus. Een warme zee is voor vakantiegangers prettig om in te zwemmen, maar zorgt er tegelijkertijd voor dat de kust 's nachts minder gemakkelijk afkoelt. Wanneer de watertemperatuur zeer hoog blijft, kan ze in de avond en nacht warmte aan de lucht blijven afgeven. Daardoor worden tropische nachten, waarbij de temperatuur niet onder 20 graden komt, gemakkelijker volgehouden. Voor de gezondheid zijn juist opeenvolgende warme nachten belangrijk, omdat het lichaam dan minder gelegenheid krijgt om na een hete dag te herstellen. Ook woningen zonder goede koeling houden de opgebouwde warmte vervolgens langer vast.
Hittepiek ligt voorlopig achter ons
Op deze laatste maandag van augustus is de situatie gelukkig heel anders dan tijdens de heetste dagen van de maand. Voor het binnenland en de zuidelijke kustzone van Alicante voorziet het Spaanse gezondheidsministerie voor 31 augustus geen actief gezondheidsalarm vanwege extreme temperaturen. Dat betekent niet dat de zomer voorbij is of dat een nieuwe warme periode in september uitgesloten is. Aan de Costa Blanca blijven temperaturen boven de dertig graden ook in september heel normaal. De gezondheidsadviezen veranderen daardoor weinig: voldoende drinken, tijdens de heetste uren schaduw opzoeken en extra aandacht besteden aan oudere mensen en jonge kinderen blijft verstandig. Een overzicht van het weer- en klimaatnieuws van deze uitzonderlijke zomer staat op Klimaat en weer in Alicante, waar ook de eerdere hittegolven, onweersbuien en bijzondere toestand van de Middellandse Zee worden gevolgd.
Bronnen: Sistema de Monitorización de la Mortalidad Diaria (MoMo) van het Instituto de Salud Carlos III, Ministerio de Sanidad, Onda Cero en El Español Alicante.