Strandgangers aan de kust van Elche en Santa Pola kunnen deze zomer voorlopig met een gerust gevoel het water in. Langs dit deel van de Costa Blanca zijn geen grote groepen kwallen waargenomen die langdurig voor overlast zorgen. Dat betekent niet dat de dieren volledig uit zee zijn verdwenen. Een enkele kwal kan altijd langs de kust opduiken en ook een kleine groep kan door veranderende wind of stroming plotseling aanspoelen. Toch is het beeld tot nu toe gunstig, juist in een periode waarin de stranden dagelijks door duizenden inwoners en vakantiegangers worden bezocht. Voor Nederlanders en Belgen die verblijven in Santa Pola, Gran Alacant, Arenales del Sol, La Marina of El Altet is dat welkom nieuws. Kwallen behoren iedere zomer tot de onderwerpen waarover aan de waterlijn veel wordt gesproken, ook wanneer het werkelijke aantal dieren beperkt blijft.
Geen grote groepen langs kust
Gabriel Soler, wetenschappelijk directeur van het Instituto de Ecología Litoral, heeft uitgelegd dat er deze zomer geen opvallende ophopingen van kwallen zijn vastgesteld bij de stranden van Elche en Santa Pola. Grote groepen die dagenlang dicht langs de kust blijven drijven, zijn tot nu toe uitgebleven. De situatie kan per strand en zelfs per uur verschillen. Wie ’s ochtends geen kwal ziet, kan later op de dag toch een exemplaar tegenkomen dat door de zee is aangevoerd. Andersom kan een kleine groep na een verandering van wind snel weer verdwijnen. Volgens Soler duren zulke plaatselijke ophopingen meestal slechts één of twee dagen. Het gunstige nieuws geldt daarom als een momentopname voor dit deel van de kust en niet als een garantie voor de rest van de zomer. Strandwachten blijven de zee en de waterlijn controleren.
Wind houdt kwallen op afstand
Dat de stranden tot nu toe weinig overlast kennen, hangt vooral samen met de richting van de wind en de zeestroming. Kwallen zwemmen niet doelgericht naar een bepaald strand. Zij laten zich grotendeels meevoeren door water en wind. Wanneer de stroming richting land staat, kunnen in korte tijd meerdere dieren bij dezelfde baai of hetzelfde zandstrand terechtkomen. Waait de wind juist van de kust af of loopt de stroming parallel aan het strand, dan blijven de kwallen verder op zee. Volgens de onderzoeker waren de omstandigheden deze zomer tot nu toe niet gunstig voor grote ophopingen langs Elche en Santa Pola. Dat verklaart ook waarom meldingen van kwallen sterk kunnen verschillen tussen kustplaatsen die maar enkele kilometers van elkaar verwijderd liggen. Een waarneming bij Alicante, Guardamar of Torrevieja betekent niet automatisch dat dezelfde soort kort daarna ook Santa Pola bereikt.
Drie soorten komen vaak voor
In het kustwater van de provincie Alicante komen verschillende soorten kwallen voor. Een van de bekendste is de zogenoemde spiegelei-kwal, in het Spaans vaak medusa huevo frito genoemd. Deze geelbruine kwal heeft een opvallend rond midden en veroorzaakt meestal slechts een lichte irritatie. Ook de grote zeepaddenstoel, plaatselijk pulmón de mar genoemd, wordt geregeld gezien. Deze kwal kan indrukwekkend groot worden, maar geldt meestal niet als de gevaarlijkste soort voor zwemmers. Meer voorzichtigheid is nodig bij het zeevonkachtige kruiskwalletje dat in Spanje clavel de mar of Pelagia noctiluca wordt genoemd. Het dier is kleiner, vaak roodachtig of paars en kan een behoorlijk pijnlijke steek veroorzaken. Ook aangespoelde kwallen moeten niet worden aangeraakt. Achtergebleven tentakels kunnen nog steeds prikken, zelfs wanneer het dier niet meer beweegt of gedeeltelijk is uitgedroogd.
Zo handel je bij een steek
Wie door een kwal wordt geraakt, kan het beste direct uit het water gaan en hulp vragen bij de dichtstbijzijnde strandpost. Wrijf niet over de getroffen huid, omdat achtergebleven netelcellen daardoor extra gif kunnen afgeven. Spoel de plek ook niet met zoet kraanwater. Gebruik zeewater en verwijder zichtbare resten van tentakels voorzichtig met een pincet of de rand van een plastic kaart. Raak de tentakels niet met blote vingers aan. Daarna kan koude worden aangebracht met een koelelement of ijszak die in een doek is gewikkeld. Middeltjes als urine, alcohol, zand of azijn zijn zonder aanwijzing van een hulpverlener geen goed idee en kunnen de irritatie verergeren. Bij benauwdheid, duizeligheid, hevige pijn, zwelling of een allergische reactie moet onmiddellijk medische hulp worden gezocht. Op bewaakte stranden kunnen redders snel beoordelen welke behandeling nodig is.
Strandwachten houden zee in beeld
De stranden van Elche en Santa Pola worden tijdens het zomerseizoen dagelijks gecontroleerd. Redders letten niet alleen op kwallen, maar ook op stroming, golven, wind, vermiste kinderen en zwemmers die te ver uit de kust raken. Wanneer meerdere kwallen worden gezien, kunnen strandgangers via vlaggen, waarschuwingsborden of omroepberichten worden geïnformeerd. Soms blijft zwemmen toegestaan, maar wordt geadviseerd extra goed op te letten. Bij een grote hoeveelheid dieren kan tijdelijk een waarschuwing of zwemverbod gelden. Het gemeentebestuur van Santa Pola werkt bij de controle op kwallen samen met gespecialiseerde organisaties en projecten. Bezoekers doen er daarom goed aan bij aankomst altijd eerst naar de vlag bij de strandpost te kijken. Een groene vlag betekent dat de omstandigheden geschikt zijn om te zwemmen, maar neemt niet weg dat iedere zwemmer zelf alert moet blijven op veranderingen in zee.
Ook goed nieuws voor gezinnen
Voor gezinnen is het uitblijven van grote groepen kwallen bijzonder prettig. Kinderen spelen vaak langdurig in ondiep water en zien een klein of doorzichtig dier niet altijd op tijd. De brede stranden van Arenales del Sol, La Marina, El Pinet, El Altet en Santa Pola trekken bovendien veel bezoekers die de Middellandse Zee minder goed kennen. Een kwal kan dan voor flinke schrik zorgen, ook wanneer de steek uiteindelijk meevalt. Ouders kunnen kinderen uitleggen dat zij een vreemd dier in zee of op het zand nooit moeten oppakken. Het is beter om een strandwacht te waarschuwen, zodat het dier kan worden bekeken en zo nodig veilig wordt verwijderd. Waterschoenen beschermen tegen scherpe stenen en kleine vissen in het zand, maar voorkomen meestal geen kwallensteek aan benen, armen of bovenlichaam. Goed kijken en aanwijzingen van redders volgen blijft het belangrijkst.
Een rustige zee kan veranderen
De huidige situatie betekent niet dat strandgangers de rest van de zomer nergens meer rekening mee hoeven te houden. Wind, zeewatertemperatuur en stromingen kunnen snel veranderen. Een strand dat vandaag vrijwel vrij is van kwallen, kan morgen tijdelijk enkele exemplaren krijgen. Andersom verdwijnen de dieren vaak weer even snel als zij kwamen. Het helpt om bij aankomst even met de strandwacht te spreken wanneer er iets ongewoons in het water drijft. Foto’s en meldingen op sociale media kunnen nuttig zijn, maar zijn soms oud of afkomstig van een andere kustplaats. De officiële informatie bij het strand zelf geeft meestal het betrouwbaarste beeld van dat moment. Wie een kwal ziet, hoeft niet automatisch in paniek het hele strand te verlaten. Blijf uit de buurt van het dier, waarschuw anderen en vraag de reddingsdienst of zwemmen nog verantwoord is.
Lees verder op Mijn Alicante
Wie voorbereid naar zee wil, kan op Mijn Alicante verder lezen over veilig zwemmen aan de kust van Alicante. Daar staat onder meer uitgelegd wat de verschillende strandvlaggen betekenen en waarom ook een rustig ogende zee verraderlijk kan zijn. Een overzicht van brede zandstranden, kleinere baaien en voorzieningen staat op de pagina over de stranden van Santa Pola. Voor vakantiegangers die liever richting Arenales del Sol, El Carabassí of La Marina gaan, biedt het artikel Elche opent strandzomer aanvullende informatie over toezicht, bereikbaarheid en zomerse voorzieningen langs de kust.
Bronnen: Cadena SER Radio Elche, Instituto de Ecología Litoral, Ayuntamiento de Santa Pola en Ayuntamiento de Elche.